<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?><rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"><channel><title>Posts on Jeongseup Blog</title><link>https://jeongseup.github.io/post/</link><description>Recent content in Posts on Jeongseup Blog</description><generator>Hugo -- gohugo.io</generator><language>en</language><lastBuildDate>Sat, 19 Sep 2026 00:00:00 +0000</lastBuildDate><atom:link href="https://jeongseup.github.io/post/index.xml" rel="self" type="application/rss+xml"/><item><title>Transformer에서 MCP와 Skill까지: AI 에이전트는 어떻게 생각하고 행동하는가?</title><link>https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/</link><pubDate>Sat, 19 Sep 2026 00:00:00 +0000</pubDate><guid>https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/</guid><description>&lt;img src="https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/cover.png" alt="Featured image of post Transformer에서 MCP와 Skill까지: AI 에이전트는 어떻게 생각하고 행동하는가?" /&gt;&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;요약:&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;
CNN/RNN의 파편화를 끝낸 &lt;strong&gt;Transformer의 대통합&lt;/strong&gt;, &amp;ldquo;방 안의 뇌&amp;quot;였던 LLM에게 손발을 달아주려다 실패한 &lt;strong&gt;1세대 플러그인&lt;/strong&gt;, 그 한계를 극복한 오픈 표준 &lt;strong&gt;MCP(Model Context Protocol)&lt;/strong&gt;, 그리고 토큰 낭비 없이 전문 전술을 주입하는 **스킬(Skill)**의 진화 과정을 &lt;strong&gt;실제 통신 패킷과 시각화 아키텍처&lt;/strong&gt;로 쉽게 풀어봅니다.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="1-프롤로그-모든-데이터가-하나로-통합되던-순간-transformer-혁명"&gt;1. 프롤로그: 모든 데이터가 하나로 통합되던 순간 (Transformer 혁명)
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;과거 딥러닝 시절에는 데이터 형태에 따라 완전히 다른 모델과 수학 공식을 써야 했습니다.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;이미지:&lt;/strong&gt; 픽셀 격자 위를 훑는 3×3 필터 행렬 연산 (&lt;strong&gt;CNN&lt;/strong&gt;)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;텍스트:&lt;/strong&gt; 이전 단어의 기억을 다음 상태로 넘기는 재귀 루프 (&lt;strong&gt;RNN/LSTM&lt;/strong&gt;)&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;하지만 2017년 &lt;strong&gt;Transformer&lt;/strong&gt;의 등장 이후, AI는 세상의 모든 데이터를 단 하나의 포맷, 즉 **&amp;lsquo;토큰(Token)&amp;rsquo;**으로 통일해 버렸습니다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="-example-서로-다른-데이터가-토큰으로-바뀌는-실제-모습"&gt;💡 Example: 서로 다른 데이터가 토큰으로 바뀌는 실제 모습
&lt;/h3&gt;&lt;h4 id="-텍스트의-토큰화-bpe-tokenization"&gt;① 텍스트의 토큰화 (BPE Tokenization)
&lt;/h4&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-text" data-lang="text"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&amp;#34;def calculate(price):&amp;#34; ──► [721, 14205, 7, 4923, 1313]
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h4 id="-이미지의-토큰화-vision-transformer-vit"&gt;② 이미지의 토큰화 (Vision Transformer, ViT)
&lt;/h4&gt;&lt;p&gt;224×224 픽셀 이미지를 16×16 픽셀짜리 바둑판 조각(패치) 196개로 자른 뒤 일렬로 펼쳐 단어처럼 취급합니다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-text" data-lang="text"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;[16x16 픽셀 패치 1개] ──► 1차원 펼치기 (768차원 실수 벡터) ──► [0.24, -0.81, 0.05, ...]
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h4 id="-결과-다차원-공간에서의-공통-의미-좌표-수렴"&gt;③ 결과: 다차원 공간에서의 &amp;ldquo;공통 의미 좌표&amp;rdquo; 수렴
&lt;/h4&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-text" data-lang="text"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Cosine Similarity( &amp;#34;고양이&amp;#34;, &amp;#34;cat&amp;#34; ) ≒ 0.96 (거의 일치)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Cosine Similarity( &amp;#34;고양이&amp;#34;, [고양이 털 사진 16x16 패치] ) ≒ 0.91 (의미 일치!)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Cosine Similarity( &amp;#34;고양이&amp;#34;, &amp;#34;class Cat(Animal):&amp;#34; ) ≒ 0.88 (코드와도 일치!)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h3 id="-architecture-1-transformer-multimodal-tokenization--shared-latent-space"&gt;🏛️ Architecture 1: Transformer Multimodal Tokenization &amp;amp; Shared Latent Space
&lt;/h3&gt;&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;아래 다이어그램은 글자, 이미지 패치, 오디오가 단일 트랜스포머 어텐션 계층을 거쳐 공통 잠재 공간(Shared Latent Space)으로 수렴하는 구조를 보여줍니다.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;iframe src="https://jeongseup.github.io/interactive/transformer-tokenization.html?embed=1" width="100%" height="520" frameborder="0" style="border: 1px solid var(--card-separator-color, #e0e0e0); border-radius: 8px; margin: 16px 0; width: 100%; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.05);" loading="lazy"&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p align="center" style="font-size: 0.88rem; margin-top: -6px; margin-bottom: 20px;"&gt;
&lt;a href="https://jeongseup.github.io/interactive/transformer-tokenization.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;🔍 &lt;strong&gt;인터랙티브 다이어그램 전체화면으로 보기&lt;/strong&gt; (줌/팬 &amp; 가이드 뷰 지원)&lt;/a&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;details&gt;
&lt;summary style="cursor: pointer; font-size: 0.9rem; color: var(--card-text-color-secondary, #666); margin-bottom: 12px;"&gt;📷 정적 다이어그램 이미지로 보기&lt;/summary&gt;
&lt;p&gt;&lt;img src="https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/transformer-tokenization.png"
width="2048"
height="1320"
srcset="https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/transformer-tokenization_hu_115f03f3bf1c1b7d.png 480w, https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/transformer-tokenization_hu_feac5e7f1adfc3c9.png 1024w"
loading="lazy"
alt="Transformer Multimodal Tokenization"
class="gallery-image"
data-flex-grow="155"
data-flex-basis="372px"
&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/details&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="2-방-안의-천재에게-손발을-달아주려던-1세대-시도-플러그인plugin의-실패"&gt;2. &amp;ldquo;방 안의 천재&amp;quot;에게 손발을 달아주려던 1세대 시도: 플러그인(Plugin)의 실패
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;똑똑해진 LLM도 혼자서는 방 안을 벗어날 수 없었습니다. 모델은 오직 &amp;ldquo;텍스트를 받아 다음 텍스트를 출력하는 수학 함수&amp;quot;였기 때문입니다. 이때 등장한 1세대 시도가 **2023년의 &amp;lsquo;ChatGPT Plugins&amp;rsquo;**였습니다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="-example-과거-플러그인의-구조적-한계-ai-pluginjson"&gt;💡 Example: 과거 플러그인의 구조적 한계 (&lt;code&gt;ai-plugin.json&lt;/code&gt;)
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-json" data-lang="json"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;schema_version&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;v1&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;name_for_model&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;autocad&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;api&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;type&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;openapi&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;url&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;https://api.my-cloud.com/openapi.yaml&amp;#34;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;9
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-text" data-lang="text"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;[사용자] &amp;#34;내 맥북에 켜진 AutoCAD에 사각형 그려줘.&amp;#34;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; │
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; ▼ (1) ChatGPT 클라우드가 플러그인 API 호출 시도
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;OpenAI Server ──► HTTP POST https://api.my-cloud.com/draw
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; │
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; ▼ (2) &amp;#34;내 맥북의 로컬 AutoCAD를 어떻게 부르지?&amp;#34;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;클라우드 서버는 사용자의 개인 맥북 사설망(192.168.0.x)이나 COM 포트에 접속 불가!
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; │
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; ❌ 결과: 로컬 PC 제어 불가능 (클라우드 SaaS만 호출 가능)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="3-2세대-표준화-혁명-mcp-model-context-protocol--ai의-usb-c"&gt;3. 2세대 표준화 혁명: MCP (Model Context Protocol) — AI의 USB-C
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Anthropic이 오픈소스로 공개한 &lt;strong&gt;MCP&lt;/strong&gt;는 도구를 클라우드가 아닌 &lt;strong&gt;사용자의 로컬 컴퓨터에서 독립 프로세스로 실행&lt;/strong&gt;하도록 하여 이 한계를 정면으로 돌파했습니다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="-example-ai와-로컬-앱-사이의-실제-통신-패킷-json-rpc"&gt;💡 Example: AI와 로컬 앱 사이의 실제 통신 패킷 (JSON-RPC)
&lt;/h3&gt;&lt;h4 id="-ai--mcp-server-request"&gt;① AI ➔ MCP Server (Request):
&lt;/h4&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;9
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-json" data-lang="json"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;jsonrpc&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;2.0&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;method&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;tools/call&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;params&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;name&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;draw_line&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;arguments&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;start&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;],&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;end&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;500&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;],&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;layer&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;Wall&amp;#34;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;id&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h4 id="-mcp-server--로컬-autocad-실행-후-ai-응답-response"&gt;② MCP Server ➔ 로컬 AutoCAD 실행 후 AI 응답 (Response):
&lt;/h4&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-json" data-lang="json"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;jsonrpc&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;2.0&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;result&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;content&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[{&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;type&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;text&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;text&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;Success: Line Entity #A284 created on &amp;#39;Wall&amp;#39;.&amp;#34;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}]&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;id&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="4-손발이-생겼는데-왜-또-스킬skill이-필요할까"&gt;4. 손발이 생겼는데 왜 또 &amp;lsquo;스킬(Skill)&amp;lsquo;이 필요할까?
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;도구(MCP)만 쥐어준다고 일을 잘하지는 않습니다.&lt;br&gt;
회사 규칙(&lt;code&gt;Git Flow&lt;/code&gt;), 커밋 컨벤션(&lt;code&gt;Conventional Commits&lt;/code&gt;), 도면 레이어 규칙을 모르면 엉뚱하게 도구를 쓰기 때문입니다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;스킬은 모든 규칙을 시스템 프롬프트에 넣어 토큰을 낭비하는 대신, **필요한 순간에만 전문 매뉴얼(&lt;code&gt;SKILL.md&lt;/code&gt;)을 대화 컨텍스트에 동적 주입(Progressive Disclosure)**합니다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h3 id="-architecture-2-plugin-vs-mcp-vs-skill-엔드투엔드-워크플로우"&gt;🏛️ Architecture 2: Plugin vs MCP vs Skill 엔드투엔드 워크플로우
&lt;/h3&gt;&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;아래 다이어그램은 상단의 &lt;strong&gt;Skill 주입 흐름&lt;/strong&gt;, 중앙의 &lt;strong&gt;에이전트 판단&lt;/strong&gt;, 그리고 하단의 **MCP 로컬 실행 (AutoCAD/Figma)**과 &lt;strong&gt;Legacy Plugin&lt;/strong&gt;의 차이를 한눈에 보여줍니다.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;iframe src="https://jeongseup.github.io/interactive/plugin-mcp-skill-workflow.html?embed=1" width="100%" height="580" frameborder="0" style="border: 1px solid var(--card-separator-color, #e0e0e0); border-radius: 8px; margin: 16px 0; width: 100%; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.05);" loading="lazy"&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p align="center" style="font-size: 0.88rem; margin-top: -6px; margin-bottom: 20px;"&gt;
&lt;a href="https://jeongseup.github.io/interactive/plugin-mcp-skill-workflow.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;🔍 &lt;strong&gt;인터랙티브 다이어그램 전체화면으로 보기&lt;/strong&gt; (Trace 애니메이션 및 뷰 전환 지원)&lt;/a&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;details&gt;
&lt;summary style="cursor: pointer; font-size: 0.9rem; color: var(--card-text-color-secondary, #666); margin-bottom: 12px;"&gt;📷 정적 다이어그램 이미지로 보기&lt;/summary&gt;
&lt;p&gt;&lt;img src="https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/plugin-mcp-skill-workflow.png"
width="2048"
height="1320"
srcset="https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/plugin-mcp-skill-workflow_hu_a0562a66307748ad.png 480w, https://jeongseup.github.io/p/transformer-mcp-skill/plugin-mcp-skill-workflow_hu_77806e9148aafe07.png 1024w"
loading="lazy"
alt="Plugin vs MCP vs Skill Workflow"
class="gallery-image"
data-flex-grow="155"
data-flex-basis="372px"
&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/details&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="5-실제-프롬프트-백엔드에서는-무슨-일이-일어나는가"&gt;5. 실제 프롬프트 백엔드에서는 무슨 일이 일어나는가?
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;사용자가 채팅창에 입력한 글은 단 한 줄이지만, 런타임은 배후에서 스킬을 결합하여 거대한 프롬프트로 확장(Augment)해 LLM에 전달합니다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="사용자가-입력한-것"&gt;사용자가 입력한 것:
&lt;/h3&gt;&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;&lt;em&gt;&amp;ldquo;새로운 로그인 기능 커밋하고 PR 올려줘. /git-workflow&amp;rdquo;&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;h3 id="실제-llm-api로-전달되는-http-payload"&gt;실제 LLM API로 전달되는 HTTP Payload:
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-json" data-lang="json"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;model&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;claude-3-7-sonnet&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;messages&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;role&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;system&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;content&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;당신은 AI 코딩 어시스턴트입니다...&amp;#34;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;role&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;system&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;name&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;injected_skill_instructions&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;content&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;=== [DYNAMIC SKILL LOADED: git-workflow] ===\n1. 커밋 전 반드시 npm test 통과 여부를 검증할 것.\n2. 커밋 메시지는 &amp;#39;feat(auth): ...&amp;#39; 형식을 준수할 것.\n3. main에 직접 푸시하지 말고 feature/ 브랜치를 생성할 것.\n============================================&amp;#34;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;role&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;user&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;content&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;새로운 로그인 기능 커밋하고 PR 올려줘.&amp;#34;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;],&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;tools&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[{&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;name&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;mcp_git_cli&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;description&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;로컬 git 명령어 실행&amp;#34;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}]&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="6-결론-2026-에이전트-아키텍처의-완성-공식"&gt;6. 결론: 2026 에이전트 아키텍처의 완성 공식
&lt;/h2&gt;$$\text{완전한 AI 에이전트} = \text{Transformer (두뇌)} + \text{Skill (전술/SOP)} + \text{MCP (손발/도구)}$$&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Transformer:&lt;/strong&gt; 텍스트, 코드, 이미지를 단일 토큰 공간에서 해석하는 &lt;strong&gt;거대한 만능 두뇌&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Skill:&lt;/strong&gt; 토큰을 낭비하지 않고 필요할 때만 전문가 매뉴얼을 뇌에 주입하는 &lt;strong&gt;동적 전술 지침(SOP)&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;MCP:&lt;/strong&gt; 내 컴퓨터의 OS, 로컬 파일, CAD, Figma, DB를 직접 조종하는 &lt;strong&gt;표준화된 인터페이스 (USB-C)&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p&gt;이 세 요소가 결합될 때 비로소 모델은 단순한 챗봇을 넘어, &lt;strong&gt;현실 세계의 소프트웨어와 엔지니어링 문제를 스스로 해결하는 진정한 에이전트&lt;/strong&gt;로 진화합니다.&lt;/p&gt;</description></item><item><title>AWS KMS로 Ethereum 트랜잭션 서명하기: 타원곡선의 어두운 면</title><link>https://jeongseup.github.io/p/ethereum-aws-kms-tx-signer/</link><pubDate>Thu, 19 Mar 2026 00:00:00 +0000</pubDate><guid>https://jeongseup.github.io/p/ethereum-aws-kms-tx-signer/</guid><description>&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;AWS KMS의 &lt;code&gt;kms:Sign&lt;/code&gt;과 &lt;code&gt;kms:GetPublicKey&lt;/code&gt; 두 권한이 왜 모두 필요한지,
Ethereum 서명의 내부 동작을 따라가며 이해한 기록.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="배경-왜-aws-kms로-서명하는가"&gt;배경: 왜 AWS KMS로 서명하는가?
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Ethereum 트랜잭션에 서명하려면 개인키가 필요하다. 보통은 keystore 파일이나 환경변수에 평문으로 저장하지만, 프로덕션 환경에서는 보안 위험이 크다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;AWS KMS는 개인키를 HSM(Hardware Security Module) 내부에 보관하고, &lt;strong&gt;절대 외부에 노출하지 않으면서&lt;/strong&gt; 서명만 수행해준다. IAM 정책으로 접근을 제어할 수 있고, CloudTrail로 모든 서명 요청이 기록된다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;필요한 IAM 권한은 딱 두 가지다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-json" data-lang="json"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nt"&gt;&amp;#34;Action&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;kms:Sign&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;kms:GetPublicKey&amp;#34;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;처음에는 &amp;ldquo;서명만 하면 되는데 왜 &lt;code&gt;GetPublicKey&lt;/code&gt;까지 필요하지?&amp;ldquo;라는 의문이 들었다. 이 글은 그 의문을 따라가며 Ethereum 서명의 내부 구조를 파헤친 기록이다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;이 글에서 분석하는 코드는 &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/go-ethereum-aws-kms-tx-signer" target="_blank" rel="noopener"
&gt;go-ethereum-aws-kms-tx-signer&lt;/a&gt; 저장소를 기반으로 한다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="공개키-디코딩-kms-응답에서-ethereum-주소까지"&gt;공개키 디코딩: KMS 응답에서 Ethereum 주소까지
&lt;/h2&gt;&lt;h3 id="kms가-반환하는-공개키-포맷"&gt;KMS가 반환하는 공개키 포맷
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;AWS KMS의 &lt;code&gt;GetPublicKey&lt;/code&gt; API는 DER-encoded X.509 SubjectPublicKeyInfo(RFC 5280) 형식으로 공개키를 반환한다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;SubjectPublicKeyInfo ::= SEQUENCE {
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; algorithm AlgorithmIdentifier -- &amp;#34;EC 알고리즘, secp256k1 커브&amp;#34;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; subjectPublicKey BIT STRING -- 실제 공개키 바이트
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;}
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt;왜 이런 포맷인가?&lt;/strong&gt; KMS는 Ethereum 전용이 아니라 TLS 인증서, JWT 서명, 코드 서명 등 범용 암호화 서비스다. raw 공개키만 반환하면 받는 쪽에서 &amp;ldquo;이게 RSA인지 EC인지, 어떤 커브인지&amp;rdquo; 알 수 없다. SubjectPublicKeyInfo에 알고리즘과 커브 OID를 함께 담아 &lt;strong&gt;자기 설명적(self-describing)&lt;/strong&gt; 포맷으로 만든 것이다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;참고로 KMS에 키를 &lt;strong&gt;import&lt;/strong&gt;할 때는 PKCS#8(RFC 5958)을 사용한다:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;방향&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Import (키 넣을 때)&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Export (GetPublicKey 응답)&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;대상&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;개인키 (private key)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;공개키 (public key)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;포맷&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;PKCS#8 (RFC 5958)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;SubjectPublicKeyInfo (RFC 5280)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;둘 다 &lt;code&gt;AlgorithmIdentifier&lt;/code&gt;를 공유하는 X.509 계열 표준이며, 안에 담기는 게 개인키냐 공개키냐만 다르다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="asn1-파싱으로-공개키-바이트-추출"&gt;ASN.1 파싱으로 공개키 바이트 추출
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Go에서는 &lt;code&gt;asn1.Unmarshal&lt;/code&gt;로 DER 껍질을 벗긴다. &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/go-ethereum-aws-kms-tx-signer/blob/main/signer.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;실제 코드&lt;/a&gt;에서 ASN.1 구조체 정의를 보면:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;9
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1EcPublicKey&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;EcPublicKeyInfo&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1EcPublicKeyInfo&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;PublicKey&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;BitString&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ← 이것이 실제 공개키&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1EcPublicKeyInfo&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Algorithm&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ObjectIdentifier&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// OID 1.2.840.10045.2.1 (EC)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Parameters&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ObjectIdentifier&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// OID 1.3.132.0.10 (secp256k1)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;KMS 응답에서 실제 공개키를 추출하는 &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/go-ethereum-aws-kms-tx-signer/blob/main/signer.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;&lt;code&gt;getPublicKeyDerBytesFromKMS&lt;/code&gt;&lt;/a&gt; 함수:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getPublicKeyDerBytesFromKMS&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;svc&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;kms&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Client&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;getPubKeyOutput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;svc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;GetPublicKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;kms&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;GetPublicKeyInput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;KeyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;aws&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;String&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;errors&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Wrapf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;can not get public key from KMS for KeyId=%s&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ASN.1 DER 파싱: SubjectPublicKeyInfo에서 공개키 바이트만 추출&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;var&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1pubk&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1EcPublicKey&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Unmarshal&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;getPubKeyOutput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;PublicKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1pubk&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;errors&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Wrapf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;can not parse asn1 public key for KeyId=%s&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1pubk&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;PublicKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;추출된 &lt;code&gt;PublicKey.Bytes&lt;/code&gt;는 65바이트의 비압축(uncompressed) 공개키다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;[0x04] [---- X 좌표 32 bytes ----] [---- Y 좌표 32 bytes ----]
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;0x04&lt;/code&gt;는 RFC 5480 Section 2.2에서 정의한 &amp;ldquo;uncompressed point&amp;rdquo; 표시자다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="secp256k1-타원곡선의-기초"&gt;secp256k1 타원곡선의 기초
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;X, Y는 secp256k1 타원곡선 위의 좌표다.&lt;/p&gt;
$$y^2 = x^3 + ax + b \pmod{p}$$&lt;p&gt;secp256k1의 파라미터(모두 고정 상수):&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;$a = 0$, $b = 7$ → 즉, $y^2 = x^3 + 7 \pmod{p}$&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$p = 2^{256} - 2^{32} - 977$&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$G$ (generator point): 고정된 기준점&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$n$ (order): $G$를 $n$번 점 덧셈하면 무한원점(항등원)으로 돌아감&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;$a$, $b$, $p$, $G$, $n$은 secp256k1 스펙에 고정된 상수이며 모든 사용자(Bitcoin, Ethereum 등)가 동일하다. 개인별로 달라지는 것은 **개인키 $k$**와 그로부터 파생되는 &lt;strong&gt;공개키 좌표 $(X, Y)$&lt;/strong&gt; 뿐이다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;공개키는 $(X, Y) = k \times G$로 계산된다. 여기서 $\times$는 일반 곱셈이 아니라 &lt;strong&gt;타원곡선 점 스칼라 곱셈(point scalar multiplication)&lt;/strong&gt; — $G$를 $k$번 점 덧셈(point addition)하는 연산이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;순방향: k → (X, Y) 계산 가능 (point multiplication)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;역방향: (X, Y) → k 계산 불가능 (이산 로그 문제, ECDLP)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;이것이 공개키 암호의 기반이며, KMS가 개인키 $k$를 외부에 노출하지 않고 서명만 수행하는 이유다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="공개키에서-ethereum-주소-도출"&gt;공개키에서 Ethereum 주소 도출
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Mastering Ethereum Ch.4에 따르면:&lt;/p&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;&amp;ldquo;The address is the last 20 bytes of the keccak256 hash of the public key&amp;rdquo;&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 1. 0x04 prefix 제거&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rawPubKey&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 64 bytes (X || Y)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 2. keccak256 해시 (Ethereum은 NIST SHA-3가 아닌 원본 Keccak-256 사용)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;hash&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sha3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;NewLegacyKeccak256&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;hash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Write&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rawPubKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fullHash&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;hash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Sum&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 32 bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 3. 마지막 20 bytes = Ethereum 주소&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;address&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fullHash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;12&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 20 bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt;왜 keccak256인가?&lt;/strong&gt; Ethereum 개발 당시(2014~2015) NIST가 Keccak을 SHA-3(FIPS 202)로 표준화하면서 패딩을 변경했는데, Ethereum은 표준화 이전의 원본 Keccak을 이미 채택한 상태였다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;왜 앞 12바이트를 버리는가?&lt;/strong&gt; 특별한 암호학적 이유는 없다. Bitcoin 주소도 20바이트이고, Ethereum이 이를 따른 것으로 보인다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="서명-과정-kms-sign--ethereum-서명-r-s-v"&gt;서명 과정: KMS Sign → Ethereum 서명 (r, s, v)
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;AWS KMS의 서명을 Ethereum이 요구하는 형식으로 변환하는 과정은 4단계로 나뉜다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="step-1-트랜잭션-해시를-kms에-보내-서명-요청"&gt;Step 1. 트랜잭션 해시를 KMS에 보내 서명 요청
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHashBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Hash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;tx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// keccak256(RLP(tx))&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signInput&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;kms&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;SignInput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;KeyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;aws&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;String&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHashBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;SigningAlgorithm&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;ECDSA_SHA_256&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;MessageType&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;DIGEST&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ← 반드시 지정!&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt;&lt;code&gt;MessageType: &amp;quot;DIGEST&amp;quot;&lt;/code&gt;를 반드시 지정해야 한다.&lt;/strong&gt; 지정하지 않으면 KMS가 메시지를 한 번 더 해싱하여 잘못된 서명이 생성된다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;KMS 내부에서 일어나는 ECDSA 서명 알고리즘:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;서명용 랜덤 nonce $k_{sig}$ 생성 (개인키 $k$와 다른 값, 서명마다 새로 생성)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$R = k_{sig} \times G$ (커브 위의 점)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$r = R_x \mod n$ (점 $R$의 x좌표)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$s = k_{sig}^{-1} \times (txHash + r \times privateKey) \mod n$&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p&gt;$s$ 수식에서 &lt;code&gt;privateKey&lt;/code&gt;가 직접 사용된다. 이것이 &amp;ldquo;이 서명은 개인키 소유자만 만들 수 있다&amp;quot;는 것을 보장한다. 동시에 $s$에서 개인키를 역산하는 것은 이산 로그 문제(ECDLP)로 불가능하다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="step-2-der-encoded-서명을-파싱하여-r-s-추출"&gt;Step 2. DER-encoded 서명을 파싱하여 r, s 추출
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;KMS는 ANS X9.62에 정의된 DER 형식으로 서명을 반환한다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;ECDSA-Sig-Value ::= SEQUENCE {
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; r INTEGER, -- 점 R의 x좌표
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; s INTEGER -- k_sig⁻¹ × (txHash + r × privateKey) mod n
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;}
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/go-ethereum-aws-kms-tx-signer/blob/main/signer.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;&lt;code&gt;getSignatureFromKms&lt;/code&gt;&lt;/a&gt; 함수에서 ASN.1 파싱:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;20
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;21
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;22
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;23
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;24
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getSignatureFromKms&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;svc&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;kms&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Client&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHashBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signInput&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;kms&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;SignInput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;KeyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;aws&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;String&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;SigningAlgorithm&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;awsKmsSignOperationSigningAlgorithm&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;MessageType&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;awsKmsSignOperationMessageType&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHashBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signOutput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;svc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Sign&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signInput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// DER-encoded 서명을 ASN.1 파싱하여 r, s 정수값 추출&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;var&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sigAsn1&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1EcSig&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;asn1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Unmarshal&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signOutput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Signature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sigAsn1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sigAsn1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;R&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sigAsn1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;S&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="step-3-s-값-조정--eip-2와-the-dark-side-of-the-curve"&gt;Step 3. s 값 조정 — EIP-2와 &amp;ldquo;The Dark Side of the Curve&amp;rdquo;
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;타원곡선이 x축 대칭이므로, ECDSA에서는 $(r, s)$와 $(r, n-s)$ 둘 다 유효한 서명이다. 이는 &lt;strong&gt;트랜잭션 가변성(transaction malleability)&lt;/strong&gt; 문제를 일으킨다 — 누군가 서명된 트랜잭션의 $s$를 $n-s$로 바꿔도 여전히 유효한 서명이 되어, 트랜잭션 해시가 바뀌고 추적이 어려워진다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;a class="link" href="https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-2" target="_blank" rel="noopener"
&gt;EIP-2&lt;/a&gt;는 이를 해결하기 위해 &lt;strong&gt;$s &amp;gt; secp256k1n/2$ 인 서명을 거부&lt;/strong&gt;한다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// secp256k1 커브의 order (n)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;var&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1N&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;crypto&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;S256&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;().&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Params&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;().&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;N&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// EIP-2 기준값: n / 2&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;var&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1HalfN&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;new&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;big&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1N&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;big&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;NewInt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// s &amp;gt; n/2 이면 &amp;#34;dark side&amp;#34;에 있는 s를 &amp;#34;bright side&amp;#34;로 뒤집기&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBigInt&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;new&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;big&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;SetBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBigInt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Cmp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1HalfN&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;new&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;big&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Sub&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1N&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBigInt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&amp;ldquo;Dark side&amp;quot;라는 표현은 &lt;a class="link" href="https://luhenning.medium.com/the-dark-side-of-the-elliptic-curve-signing-ethereum-transactions-with-aws-kms-in-javascript-83610d9a6f81" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Lucas Henning의 글&lt;/a&gt;에서 유래한 것이다. EIP-2에서는 공식적으로 &amp;ldquo;non-canonical s value&amp;quot;라고 부른다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;모든 유효한 ECDSA 서명이 유효한 Ethereum 서명은 아니다!&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;go-ethereum 내부에서 실제로 체크하는 코드:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// github.com/ethereum/go-ethereum/crypto/crypto.go&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;ValidateSignatureValues&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;v&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;big&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;homestead&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;bool&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;bool&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ...&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;homestead&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Cmp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1halfN&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ← s &amp;gt; N/2 이면 거부!&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ...&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;트랜잭션을 수신한 노드가 &lt;code&gt;types.Sender()&lt;/code&gt; → &lt;code&gt;recoverPlain()&lt;/code&gt; → &lt;code&gt;ValidateSignatureValues()&lt;/code&gt;를 호출하여, $s &amp;gt; n/2$인 서명은 &lt;code&gt;ErrInvalidSig&lt;/code&gt;로 거부한다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="step-4-올바른-v-값-찾기-recovery-id"&gt;Step 4. 올바른 v 값 찾기 (Recovery ID)
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;ECDSA 서명과 Ethereum 서명의 핵심 차이:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;항목&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;ECDSA 표준 (RFC 3279)&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Ethereum&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;형식&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;DER-encoded (r, s)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;raw 65 bytes: &lt;code&gt;[r:32][s:32][v:1]&lt;/code&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;r&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;점 R의 x좌표&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;동일&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;s&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;개인키·해시·r을 엮은 값, 0 &amp;lt; s &amp;lt; n 허용&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;동일하지만 s ≤ n/2 제약 (EIP-2)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;v&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;없음&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;recovery id (0 또는 1)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;용도&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;서명 유효성 검증&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;서명 + &lt;strong&gt;공개키 복구&lt;/strong&gt; (발신자 주소 도출)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;v가 필요한 이유:&lt;/strong&gt; 타원곡선 $y^2 = x^3 + 7$에서 하나의 x값에 대해 y가 두 개 존재한다 ($y_1$, $y_2 = p - y_1$). 서명의 $r$은 점 $R$의 x좌표인데, 같은 x에 대해 $R = (x, y_1)$ 또는 $R = (x, y_2)$ 두 점이 가능하다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;v=0 → R = (x, y₁) 사용 → 공개키 A 복구
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;v=1 → R = (x, y₂) 사용 → 공개키 B 복구
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;$v$는 &amp;ldquo;$y_1$을 썼냐, $y_2$를 썼냐&amp;quot;를 알려주는 &lt;strong&gt;1비트 힌트&lt;/strong&gt;다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;AWS KMS는 $v$를 반환하지 않으므로, 두 값을 모두 시도해서 원본 공개키와 일치하는 쪽을 찾는다. &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/go-ethereum-aws-kms-tx-signer/blob/main/signer.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;&lt;code&gt;getEthereumSignature&lt;/code&gt;&lt;/a&gt; 함수가 바로 이 역할을 한다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;20
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;21
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;22
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;23
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;24
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;25
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;26
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getEthereumSignature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;expectedPublicKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHash&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rsSignature&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;append&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;adjustSignatureLength&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;adjustSignatureLength&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// v=0 시도: R = (x, y₁) 가정&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signature&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;append&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rsSignature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;recoveredPublicKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;crypto&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Ecrecover&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 복구된 공개키와 원본 공개키 비교&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;hex&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;EncodeToString&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;recoveredPublicKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;hex&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;EncodeToString&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;expectedPublicKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// v=1 시도: R = (x, y₂) 가정&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signature&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;append&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rsSignature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;byte&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;recoveredPublicKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;crypto&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Ecrecover&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;hex&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;EncodeToString&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;recoveredPublicKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;hex&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;EncodeToString&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;expectedPublicKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;errors&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;New&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;can not reconstruct public key from sig&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 65 bytes: [r:32][s:32][v:1]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt;&lt;code&gt;expectedPublicKeyBytes&lt;/code&gt;가 바로 &lt;code&gt;GetPubKey&lt;/code&gt;로 가져온 공개키다.&lt;/strong&gt; 비교 대상 없이는 v=0이 맞는지 v=1이 맞는지 판단할 방법이 없다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;$v$는 고정값이 아니다. 같은 키라도 서명할 때마다 내부 nonce($k_{sig}$)가 달라지므로 v=0일 수도, v=1일 수도 있다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="ethereum-트랜잭션에-from은-없다"&gt;Ethereum 트랜잭션에 from은 없다
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;이 사실이 &lt;code&gt;GetPubKey&lt;/code&gt;가 필요한 근본적 이유와 연결된다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="rlp-인코딩에-from이-없는-이유"&gt;RLP 인코딩에 from이 없는 이유
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;EIP-1559 (Type 2) 트랜잭션의 RLP 필드:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;#&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;필드&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;설명&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;1&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;chainId&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;체인 ID&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;nonce&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;발신자의 트랜잭션 순번&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;3&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;maxPriorityFeePerGas&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;팁 상한&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;4&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;maxFeePerGas&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;가스 가격 상한&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;5&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;gasLimit&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;최대 가스 사용량&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;6&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;to&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;수신자 주소&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;7&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;value&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;전송 금액&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;8&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;data&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;호출 데이터&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;9&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;accessList&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;접근 목록&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;10&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;v&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;ECDSA recovery id&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;11&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;r&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;ECDSA 서명 r&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;12&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;s&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;ECDSA 서명 s&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;어떤 트랜잭션 타입이든 from 필드는 없다.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="go-ethereum-코어-구조체"&gt;go-ethereum 코어 구조체
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;9
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Transaction&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;inner&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;TxData&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ← 합의(consensus) 데이터 (RLP로 인코딩되는 부분)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Time&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// caches (메모리에만 존재, 저장/전파 안 됨)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;hash&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;atomic&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Pointer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;common&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Hash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;size&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;atomic&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Uint64&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;from&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;atomic&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Pointer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sigCache&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ← 캐시! 블록에 저장되지 않음&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;from&lt;/code&gt;은 &lt;code&gt;inner TxData&lt;/code&gt;(합의 데이터)가 아니라 &lt;strong&gt;caches&lt;/strong&gt; 섹션에 있다. &lt;code&gt;sigCache&lt;/code&gt;라는 이름 그대로, ecrecover 결과를 메모리에 캐싱해두는 필드일 뿐이다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="json-rpc-응답에-from이-보이는-이유"&gt;JSON-RPC 응답에 from이 보이는 이유
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;eth_getTransactionByHash&lt;/code&gt;나 &lt;code&gt;eth_getTransactionReceipt&lt;/code&gt; 응답에 &lt;code&gt;from&lt;/code&gt;이 포함되어 있지만, 이것은 &lt;strong&gt;노드가 응답을 만들 때 계산해서 넣어주는 것&lt;/strong&gt;이다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;사용자 → eth_getTransactionByHash 요청
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → 노드가 DB에서 tx 조회 (from 없음)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → 노드가 tx의 (v, r, s)에서 Sender() 호출 → from 계산
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → JSON 응답에 from 필드 추가
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → 사용자에게 반환
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;JSON-RPC 스펙의 &lt;code&gt;from&lt;/code&gt;은 &amp;ldquo;API 응답에 이 필드를 포함해라&amp;quot;라는 인터페이스 규약이지, &amp;ldquo;이 데이터가 블록체인에 저장되어 있다&amp;quot;는 뜻이 아니다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="발신자-주소-복구-과정-ecrecover"&gt;발신자 주소 복구 과정 (ecrecover)
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;트랜잭션 수신
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → types.Sender(signer, tx) 호출
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → recoverPlain(sighash, R, S, V)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → crypto.Ecrecover(hash, sig) // sig = r || s || v, 65 bytes
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → secp256k1.RecoverPubkey(hash, sig) // v로 두 후보 중 하나 선택
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → 공개키 (65 bytes, 0x04 || X || Y)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → keccak256(공개키[1:])[12:] = from 주소
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;go-ethereum 코어 레벨에서 $v$가 실제로 사용되며, $v$ 없이는 발신자를 알 수 없다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="전체-흐름-newawskmstransactorwithchainidctx"&gt;전체 흐름: NewAwsKmsTransactorWithChainIDCtx
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;지금까지 설명한 모든 과정이 하나의 함수 &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/go-ethereum-aws-kms-tx-signer/blob/main/signer.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;&lt;code&gt;NewAwsKmsTransactorWithChainIDCtx&lt;/code&gt;&lt;/a&gt;에 통합되어 있다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;20
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;21
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;22
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;23
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;24
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;25
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;26
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;27
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;28
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;29
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;30
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;31
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;32
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;33
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;34
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;35
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;36
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;37
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;38
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;39
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;40
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;41
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;42
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;43
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;44
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;45
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;46
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;47
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;48
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;49
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;50
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;51
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;52
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;53
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;54
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;55
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;56
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;NewAwsKmsTransactorWithChainIDCtx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;svc&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;kms&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Client&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;chainID&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;big&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;bind&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;TransactOpts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// [Step 1] KMS에서 공개키 가져오기 (kms:GetPublicKey 권한 필요)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubkey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;GetPubKeyCtx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;svc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// [Step 2] 공개키 → uncompressed 포맷 (65 bytes)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;S256&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;().&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Marshal&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubkey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;X&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubkey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Y&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// [Step 3] 공개키 → Ethereum 주소 도출&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyAddr&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;crypto&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;PubkeyToAddress&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubkey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;chainID&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;==&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;bind&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ErrNoChainID&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signer&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;types&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;LatestSignerForChainID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;chainID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// [Step 4] 트랜잭션 서명 함수 (signerFn)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signerFn&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;address&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;common&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Address&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;tx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;types&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Transaction&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;types&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Transaction&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;address&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyAddr&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;bind&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ErrNotAuthorized&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// (a) 트랜잭션 해시&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHashBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Hash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;tx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// (b) KMS 서명 → (r, s) 추출&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getSignatureFromKms&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;svc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHashBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// (c) EIP-2: s &amp;gt; n/2 이면 뒤집기&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBigInt&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;new&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;big&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;SetBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBigInt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Cmp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1HalfN&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;new&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;big&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Sub&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;secp256k1N&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBigInt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Bytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// (d) v 값 결정 + 최종 서명 조립&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getEthereumSignature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubKeyBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;txHashBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// (e) 서명을 트랜잭션에 부착&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;tx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;WithSignature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signature&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;bind&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;TransactOpts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;From&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyAddr&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Signer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;signerFn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;공개키는 &lt;code&gt;GetPubKeyCtx&lt;/code&gt; 내부에서 keyId 기준으로 &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/go-ethereum-aws-kms-tx-signer/blob/main/pubkey_cache.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;캐싱&lt;/a&gt;되므로, 이후 서명 시에는 KMS API를 재호출하지 않는다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubKeyCache&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pubKeys&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;map&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ecdsa&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;PublicKey&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;mutex&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sync&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;RWMutex&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="결론-getpubkey가-필요한-이유"&gt;결론: GetPubKey가 필요한 이유
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;모든 것을 종합하면:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;단계&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;필요한 권한&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;이유&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;1. Ethereum 주소 결정&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;kms:GetPublicKey&lt;/code&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;공개키 → keccak256 → 주소&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2. KMS 서명&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;kms:Sign&lt;/code&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;(r, s)만 반환, v 없음&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;3. v 값 결정&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;kms:GetPublicKey&lt;/code&gt; (캐시)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;v=0, v=1로 ecrecover → 원본 공개키와 비교&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;4. 트랜잭션 전송&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;-&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;노드가 (v, r, s)에서 from 복구하여 검증&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;KMS 사용 흐름:
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; GetPubKey → 공개키 → Ethereum 주소 (from)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; Sign(txHash) → (r, s) ← v가 없음!
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; v 결정: ecrecover(txHash, r, s, v=0) == 공개키? → v=0, 아니면 v=1
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; (v, r, s) 완성 → 트랜잭션 전송
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; 노드: ecrecover(txHash, v, r, s) → from 복구 → 잔액 확인 → 실행
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt;만약 GetPubKey가 없다면:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Ethereum 주소를 알 수 없고&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;v 값을 결정할 수 없어&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;유효한 Ethereum 서명을 만들 수 없다&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;&lt;code&gt;kms:Sign&lt;/code&gt;과 &lt;code&gt;kms:GetPublicKey&lt;/code&gt;, 두 권한 모두 필수다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="참고-자료"&gt;참고 자료
&lt;/h2&gt;&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://luhenning.medium.com/the-dark-side-of-the-elliptic-curve-signing-ethereum-transactions-with-aws-kms-in-javascript-83610d9a6f81" target="_blank" rel="noopener"
&gt;The Dark Side of the Elliptic Curve — Lucas Henning&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://www.oreilly.com/library/view/mastering-ethereum/9781491971932/ch04.html" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Mastering Ethereum, Ch.4 — Keys and Addresses&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://ethereum.github.io/yellowpaper/paper.pdf" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Ethereum Yellow Paper, Appendix F&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-2" target="_blank" rel="noopener"
&gt;EIP-2: Homestead Hard-fork Changes&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-155" target="_blank" rel="noopener"
&gt;EIP-155: Simple Replay Attack Protection&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://tools.ietf.org/html/rfc5480" target="_blank" rel="noopener"
&gt;RFC 5480: ECC SubjectPublicKeyInfo Format&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/go-ethereum-aws-kms-tx-signer" target="_blank" rel="noopener"
&gt;go-ethereum-aws-kms-tx-signer&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>Prometheus Alert 내부 동작 원리: 소스 코드로 파헤치기</title><link>https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/</link><pubDate>Fri, 27 Feb 2026 00:00:00 +0000</pubDate><guid>https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/</guid><description>&lt;img src="https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/prometheus%20thumbnail.jpg" alt="Featured image of post Prometheus Alert 내부 동작 원리: 소스 코드로 파헤치기" /&gt;&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Prometheus 알림 시스템의 내부 동작을 소스 코드 레벨에서 분석한 글이다. Rule Manager가 규칙 파일을 로드하고, 각 그룹을 주기적으로 평가하며, 최종적으로 Alertmanager에 알림을 전송하기까지의 전체 흐름을 다룬다.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="alert의-3가지-상태"&gt;Alert의 3가지 상태
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Prometheus 알림은 아래 3가지 상태를 전이하며 동작한다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;img src="https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/alert-state-diagram.png"
width="623"
height="233"
srcset="https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/alert-state-diagram_hu_531342be5c35545.png 480w, https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/alert-state-diagram_hu_13f6fdf401977cf.png 1024w"
loading="lazy"
alt="Alert 상태 다이어그램"
class="gallery-image"
data-flex-grow="267"
data-flex-basis="641px"
&gt;
&lt;small&gt;출처: &lt;a class="link" href="https://blog.csdn.net/qq_43684922/article/details/126803304" target="_blank" rel="noopener"
&gt;CSDN - Prometheus 告警源码分析&lt;/a&gt;&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;상태&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;설명&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;Inactive&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;조건을 충족하지 않는 상태. 알림이 비활성.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;Pending&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;조건을 충족했지만 &lt;code&gt;for&lt;/code&gt; 기간을 아직 채우지 못한 상태.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;Firing&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;조건을 충족한 상태가 &lt;code&gt;for&lt;/code&gt; 기간 이상 지속되어 알림이 발송되는 상태.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;전체 흐름을 요약하면 다음과 같다:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;rules.Manager&lt;/code&gt;가 실행되면 &lt;code&gt;rules/*.yaml&lt;/code&gt; 파일을 읽고 모든 &lt;code&gt;rules.Group&lt;/code&gt;을 로드한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;각 그룹에 1개의 고루틴을 할당하고, 그룹 내 모든 규칙을 주기적으로 실행한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;각 규칙에 대해:
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;AlertingRule&lt;/strong&gt;인 경우 &lt;code&gt;Eval&lt;/code&gt;을 수행하고, 조건이 충족되면 &lt;code&gt;sendAlerts&lt;/code&gt;로 알림을 전송한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;RecordingRule&lt;/strong&gt;인 경우 &lt;code&gt;Eval&lt;/code&gt;을 수행하고 결과를 TSDB에 기록한다.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;&lt;img src="https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/alert-flow-diagram.png"
width="1010"
height="427"
srcset="https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/alert-flow-diagram_hu_511cb6796d1fccdd.png 480w, https://jeongseup.github.io/p/prometheus-alert-logic-research/alert-flow-diagram_hu_47706d492c1154e7.png 1024w"
loading="lazy"
alt="Alert 전체 흐름 다이어그램"
class="gallery-image"
data-flex-grow="236"
data-flex-basis="567px"
&gt;
&lt;small&gt;출처: &lt;a class="link" href="https://blog.csdn.net/qq_43684922/article/details/126803304" target="_blank" rel="noopener"
&gt;CSDN - Prometheus 告警源码分析&lt;/a&gt;&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="1-manager-구조체"&gt;1. Manager 구조체
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;Manager&lt;/code&gt;는 Recording Rule과 Alerting Rule을 총괄 관리하는 구조체다. 규칙 파일 검색, 규칙 로드, 실행, 알림 전송까지 모든 과정을 담당한다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/rules/manager.go&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Manager&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;opts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ManagerOptions&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;map&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Group&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 규칙 그룹&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;mtx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sync&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;RWMutex&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;block&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;chan&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 스토리지가 준비될 때까지 실행을 차단&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;done&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;chan&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;restored&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;bool&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;logger&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Logger&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="newmanager"&gt;NewManager
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Manager를 생성할 때 주요 구성 옵션은 다음과 같다:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Appendable&lt;/strong&gt;: 알림 규칙을 충족하는 데이터를 임시 저장하는 역할&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Queryable&lt;/strong&gt;: Appendable에 저장된 데이터를 쿼리하는 역할&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;QueryFunc&lt;/strong&gt;: Prometheus 데이터를 쿼리하는 함수&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;NotifyFunc&lt;/strong&gt;: 알림 조건이 충족되면 Alertmanager로 알림을 전송하는 함수&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;ResendDelay&lt;/strong&gt;: 알림을 전송한 후, 이 시간이 지나야 재전송됨&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/cmd/prometheus/main.go#L672&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ruleManager&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rules&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;NewManager&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rules&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ManagerOptions&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Appendable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fanoutStorage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Queryable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;localStorage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;QueryFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rules&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;EngineQueryFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;queryEngine&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fanoutStorage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;NotifyFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rules&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;SendAlerts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;notifierManager&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;web&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ExternalURL&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;String&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctxRule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ExternalURL&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;web&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ExternalURL&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Registerer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;prometheus&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;DefaultRegisterer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Logger&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;With&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;logger&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;component&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;rule manager&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;OutageTolerance&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Duration&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;outageTolerance&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ForGracePeriod&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Duration&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;forGracePeriod&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ResendDelay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Duration&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resendDelay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="2-규칙-파일-로드"&gt;2. 규칙 파일 로드
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;프로그램이 시작되면 일련의 reloader가 생성된다. 그 중 하나가 규칙 파일을 읽고 Manager를 업데이트하는 역할이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;20
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;21
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;22
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;23
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;24
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;25
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;26
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;27
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;28
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/cmd/prometheus/main.go#L814&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;reloaders&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;reloader&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;rules&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;reloader&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;agentMode&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;var&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pat&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;RuleFiles&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fs&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;filepath&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Glob&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pat&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Errorf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;error retrieving rule files for %s: %w&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pat&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;append&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fs&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ruleManager&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Update&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Duration&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;GlobalConfig&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;EvaluationInterval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;cfg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;GlobalConfig&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ExternalLabels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;externalURL&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;설정 파일의 &lt;code&gt;rule_files&lt;/code&gt; 항목에 지정된 패턴을 스캔하여, 매칭되는 모든 규칙 파일을 찾은 뒤 &lt;code&gt;Manager.Update()&lt;/code&gt;를 호출한다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="3-update-규칙-그룹-갱신"&gt;3. Update: 규칙 그룹 갱신
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;Update&lt;/code&gt;는 규칙 파일을 파싱하고, 기존 그룹과 비교하여 변경된 그룹만 재시작하는 핵심 메서드다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;20
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;21
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;22
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;23
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;24
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;25
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;26
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;27
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;28
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;29
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;30
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;31
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;32
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;33
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;34
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;35
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;36
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;37
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;38
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;39
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;40
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;41
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;42
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;43
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;44
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;45
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;46
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;47
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;48
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;49
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;50
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;51
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;52
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;53
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;54
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;55
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;56
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;57
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/rules/manager.go#L175&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Manager&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Update&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Duration&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;externalLabels&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;labels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Labels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;externalURL&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groupEvalIterationFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;GroupEvalIterationFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;mtx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Lock&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;defer&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;mtx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Unlock&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 규칙 그룹 로드&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;errs&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;LoadGroups&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;externalLabels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;externalURL&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groupEvalIterationFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;errs&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;errs&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;level&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;logger&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;msg&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;loading groups failed&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;err&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;errors&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;New&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;&amp;#34;error loading rules, previous rule set restored&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;restored&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;true&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;var&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;wg&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;sync&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;WaitGroup&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;newg&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 이미 존재하는 동일한 그룹이 변경되지 않았으면 건너뜀&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;gn&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;GroupKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;newg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;file&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;newg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;oldg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;gn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;delete&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;gn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;oldg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Equals&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;newg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;gn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;oldg&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;continue&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 변경된 그룹은 기존 것을 중지하고 새로 실행&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;wg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;go&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;newg&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Group&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;oldg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;stop&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;newg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;CopyState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;oldg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;wg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Done&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;block&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 스토리지가 준비될 때까지 대기&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;newg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;run&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;opts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 그룹 실행 시작&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;newg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 더 이상 필요 없는 이전 그룹 정리&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;wg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;len&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;n&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;oldg&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;go&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;n&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Group&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;markStale&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;true&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;stop&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 관련 메트릭 정리 ...&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;wg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Done&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;n&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;oldg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;wg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Wait&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;m&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;groups&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;핵심 포인트:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;LoadGroups&lt;/code&gt;로 파일에서 규칙 그룹을 파싱한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;기존 그룹과 비교하여 &lt;strong&gt;변경되지 않은 그룹은 그대로 유지&lt;/strong&gt;한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;변경된 그룹은 이전 것을 중지(&lt;code&gt;stop&lt;/code&gt;)하고, 상태를 복사(&lt;code&gt;CopyState&lt;/code&gt;)한 뒤 새로 실행한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;&amp;lt;-m.block&lt;/code&gt; 채널을 통해 &lt;strong&gt;스토리지가 초기화될 때까지 실행을 차단&lt;/strong&gt;한다. 규칙 평가 시 데이터를 쿼리해야 하는데, 데이터 소스가 아직 준비되지 않았을 수 있기 때문이다.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="4-grouprun-주기적-규칙-실행"&gt;4. Group.run(): 주기적 규칙 실행
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;각 그룹은 독립적인 고루틴에서 &lt;code&gt;run()&lt;/code&gt;을 실행한다. 알림은 기본적으로 &lt;strong&gt;그룹 단위&lt;/strong&gt;로 동작한다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;20
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;21
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;22
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;23
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;24
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;25
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;26
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;27
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;28
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;29
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;30
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;31
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;32
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;33
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;34
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;35
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;36
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;37
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;38
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;39
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;40
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;41
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;42
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;43
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;44
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;45
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;46
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;47
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;48
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;49
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;50
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;51
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;52
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;53
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;54
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/rules/group.go#L155&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Group&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;run&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;defer&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;close&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;terminated&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 일관된 슬롯 간격을 위해 초기 대기&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;EvalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Now&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;().&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;UnixNano&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;select&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;After&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Until&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)):&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;done&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;tick&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;NewTicker&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;defer&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;tick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Stop&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 첫 번째 평가 실행&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;evalIterationFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 복원이 필요한 경우 추가 평가 후 상태 복원&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;shouldRestore&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;select&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;done&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;tick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;C&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;missed&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Since&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;missed&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;evalIterationFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;RestoreForState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Now&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;shouldRestore&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 타이머 루프: 주기적으로 규칙 평가 실행&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;select&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;done&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;select&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;done&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;tick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;C&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;missed&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Since&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;missed&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;metrics&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;IterationsMissed&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;WithLabelValues&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;GroupKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;file&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;float64&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;missed&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;metrics&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;IterationsScheduled&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;WithLabelValues&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;GroupKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;file&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;float64&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;missed&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;missed&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;evalIterationFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;evalIterationFunc&lt;/code&gt;은 내부적으로 &lt;code&gt;g.Eval()&lt;/code&gt;을 호출하고, 실행 시간과 메트릭을 기록한다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/rules/manager.go#L76&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;DefaultEvalIterationFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Group&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;metrics&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;IterationsScheduled&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;WithLabelValues&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;GroupKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;file&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Inc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;start&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Now&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Eval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;timeSinceStart&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Since&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;start&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;metrics&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;IterationDuration&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Observe&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;timeSinceStart&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Seconds&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;setEvaluationTime&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;timeSinceStart&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;setLastEvaluation&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;start&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;setLastEvalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;evalTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="5-groupeval-규칙-평가-실행"&gt;5. Group.Eval(): 규칙 평가 실행
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;그룹 내 모든 규칙을 &lt;strong&gt;순차적으로&lt;/strong&gt; 평가한다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;20
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;21
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;22
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;23
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;24
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;25
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;26
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;27
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;28
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;29
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;30
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;31
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;32
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;33
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;34
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;35
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;36
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;37
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;38
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;39
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;40
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;41
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;42
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;43
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;44
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;45
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;46
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Group&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Eval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;var&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;samplesTotal&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rules&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;select&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;-&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;done&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;i&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 트레이싱 시작 ...&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;metrics&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;EvalTotal&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;WithLabelValues&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;GroupKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;File&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Inc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 규칙 평가 실행&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;vector&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Eval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;opts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;QueryFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;opts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ExternalURL&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Limit&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;SetHealth&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;HealthBad&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;SetLastError&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;metrics&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;EvalFailures&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;WithLabelValues&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;GroupKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;File&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Inc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;SetHealth&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;HealthGood&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;SetLastError&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// AlertingRule이면 알림 전송&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ar&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;AlertingRule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ar&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;sendAlerts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;opts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ResendDelay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;opts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;NotifyFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 결과를 TSDB에 기록&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;opts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Appendable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Appender&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;vector&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;H&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;AppendHistogram&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Metric&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;T&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;H&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;else&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Append&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Metric&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;T&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;F&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 에러 처리 (OutOfOrder, TooOld, Duplicate 등) ...&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Commit&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;g&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;cleanupStaleSeries&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;핵심 흐름:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;그룹 내 규칙을 하나씩 꺼내 &lt;code&gt;rule.Eval()&lt;/code&gt;을 실행한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;AlertingRule&lt;/code&gt;이면 &lt;code&gt;sendAlerts()&lt;/code&gt;를 호출하여 알림 전송을 시도한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;평가 결과를 TSDB에 기록한다.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="6-alertingrule-알림의-핵심"&gt;6. AlertingRule: 알림의 핵심
&lt;/h2&gt;&lt;h3 id="alertingrule-구조체"&gt;AlertingRule 구조체
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;AlertingRule&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;vector&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;parser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Expr&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 알림 조건 PromQL 표현식&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;holdDuration&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Duration&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// for 기간&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keepFiringFor&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Duration&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 해소 후에도 유지할 시간&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;labels&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;labels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Labels&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;annotations&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;labels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Labels&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;active&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;map&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint64&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Alert&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 현재 활성 알림 (Pending 또는 Firing)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// ...&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;active&lt;/code&gt; 맵이 핵심이다. 레이블셋의 fingerprint를 키로 사용하여 현재 활성화된 알림 목록을 관리한다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="alertingruleeval-상태-전이-로직"&gt;AlertingRule.Eval(): 상태 전이 로직
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;이 함수가 Prometheus Alert의 &lt;strong&gt;상태 전이 로직의 핵심&lt;/strong&gt;이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;20
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;21
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;22
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;23
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;24
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;25
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;26
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;27
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;28
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;29
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;30
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;31
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;32
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;33
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;34
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;35
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;36
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;37
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;38
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;39
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;40
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;41
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;42
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;43
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;44
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;45
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;46
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;47
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;48
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;49
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;50
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;51
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;52
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;53
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;54
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;55
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;56
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;57
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;58
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;59
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;60
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;61
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;62
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;63
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;AlertingRule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Eval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;query&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;QueryFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;externalURL&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;url&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;URL&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;limit&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promql&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Vector&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// PromQL 쿼리 실행&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;query&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;vector&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;String&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resultFPs&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;map&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint64&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}{}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alerts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;make&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;map&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint64&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;len&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;smpl&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 레이블 기반으로 해시값 생성&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;lbs&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;lb&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Labels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;h&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;lbs&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Hash&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resultFPs&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;h&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}{}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alerts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;h&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Labels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;lbs&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ActiveAt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;State&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;StatePending&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;smpl&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;F&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;activeMtx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Lock&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;defer&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;activeMtx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Unlock&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 이미 활성 상태인 알림은 값만 업데이트&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;h&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alerts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;active&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;h&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;State&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;StateInactive&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Value&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Value&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Annotations&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Annotations&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;continue&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;active&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;h&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 상태 전이 판단&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;active&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resultFPs&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;!&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ok&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 이번 평가에서 조건을 충족하지 않는 경우&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;State&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;==&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;StatePending&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;||&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(!&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ResolvedAt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;IsZero&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Sub&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ResolvedAt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resolvedRetention&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;delete&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;active&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 활성 목록에서 제거&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;State&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;StateInactive&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;State&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;StateInactive&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ResolvedAt&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;continue&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 이번 평가에서도 조건을 충족하는 경우&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;State&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;==&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;StatePending&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Sub&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ActiveAt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;holdDuration&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;State&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;StateFiring&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// Pending → Firing 전이&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;FiredAt&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;vec&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;여기서 &lt;code&gt;resolvedRetention&lt;/code&gt;은 하드코딩된 상수로 &lt;strong&gt;15분&lt;/strong&gt;이다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resolvedRetention&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;15&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Minute&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="상태-전이-규칙-정리"&gt;상태 전이 규칙 정리
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;구체적인 상태 전이 규칙은 다음과 같다:&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;1. 이전에 활성이었지만 이번 평가에서 조건을 충족하지 않는 경우&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;StatePending&lt;/code&gt; 상태이거나, 해소된 지 15분이 지났다면 → &lt;strong&gt;active 목록에서 삭제&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;StateInactive&lt;/code&gt;가 아닌 상태라면 → &lt;strong&gt;&lt;code&gt;StateInactive&lt;/code&gt;로 변경&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;2. 이전에 활성이었고 이번 평가에서도 조건을 충족하는 경우&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;StatePending&lt;/code&gt; 상태에서 &lt;code&gt;for&lt;/code&gt; 기간을 초과했다면 → &lt;strong&gt;&lt;code&gt;StateFiring&lt;/code&gt;으로 변경&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;3. 새롭게 조건을 충족한 경우&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;&lt;code&gt;StatePending&lt;/code&gt;으로 생성&lt;/strong&gt;하여 active 목록에 추가&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="7-sendalerts-실제-알림-전송"&gt;7. sendAlerts(): 실제 알림 전송
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;Eval()&lt;/code&gt;에서는 상태만 변경하고, 실제 알림 전송은 &lt;code&gt;sendAlerts()&lt;/code&gt;에서 수행한다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;19
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-go" data-lang="go"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;AlertingRule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;sendAlerts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Context&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resendDelay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Duration&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;notifyFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;NotifyFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alerts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;ForEachActiveAlert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;func&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;needsSending&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resendDelay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;LastSentAt&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="c1"&gt;// Eval 또는 Alertmanager 전송 실패 2회를 허용&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;delta&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resendDelay&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resendDelay&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;delta&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interval&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ValidUntil&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;4&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;delta&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;anew&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;anew&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Labels&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alert&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Labels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;Copy&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alerts&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;append&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alerts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;anew&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;notifyFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;vector&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;String&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(),&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;alerts&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="w"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="알림-전송-조건"&gt;알림 전송 조건
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;needsSending&lt;/code&gt;의 로직을 정리하면:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;&lt;code&gt;StatePending&lt;/code&gt; 상태&lt;/strong&gt; → 알림을 전송하지 않는다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;알림이 해소(Resolved)된 경우&lt;/strong&gt; → 해소 알림을 전송하여 문제가 해결되었음을 알린다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;마지막 전송 이후 &lt;code&gt;ResendDelay&lt;/code&gt; 이상 경과한 경우&lt;/strong&gt; → 알림을 재전송한다. 그렇지 않으면 전송하지 않는다.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p&gt;&lt;code&gt;ValidUntil&lt;/code&gt;은 &lt;code&gt;4 * delta&lt;/code&gt;로 설정되는데, 이는 Eval 실패나 Alertmanager 전송 실패가 2회 연속 발생하더라도 알림이 유효하게 유지되도록 하기 위한 것이다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="전체-흐름-요약"&gt;전체 흐름 요약
&lt;/h2&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-gdscript3" data-lang="gdscript3"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;rules&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;NewManager&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;reloader&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Update&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;LoadGroups&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;←&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;규칙&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;파일&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;파싱&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Group&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;run&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;←&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;그룹별&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;고루틴&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;실행&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;tick&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;loop&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Group&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Eval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;each&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;rule&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;├─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;AlertingRule&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Eval&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;←&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;상태&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;전이&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;│&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;query&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;→&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;결과&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;비교&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;→&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;상태&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;변경&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;├─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;sendAlerts&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;←&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;알림&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;전송&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;│&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;needsSending&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;→&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;notifyFunc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="err"&gt;└─&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;TSDB에&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;결과&lt;/span&gt; &lt;span class="err"&gt;기록&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Prometheus의 알림 시스템은 &lt;strong&gt;규칙 로드 → 주기적 평가 → 상태 전이 → 알림 전송&lt;/strong&gt;이라는 명확한 파이프라인으로 구성되어 있다. 특히 &lt;code&gt;StatePending&lt;/code&gt; 상태를 두어 일시적인 조건 충족에 대한 불필요한 알림을 방지하고, &lt;code&gt;resolvedRetention&lt;/code&gt;(15분)을 통해 해소된 알림의 상태를 일정 기간 유지하는 설계가 인상적이다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="reference"&gt;Reference
&lt;/h2&gt;&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/rules/manager.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Prometheus Source Code - rules/manager.go&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/rules/group.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Prometheus Source Code - rules/group.go&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://github.com/prometheus/prometheus/blob/main/rules/alerting.go" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Prometheus Source Code - rules/alerting.go&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>Seal Protocol: Sui 위의 탈중앙화 비밀 관리(DSM) 프로토콜 분석</title><link>https://jeongseup.github.io/p/seal-protocol-study/</link><pubDate>Fri, 27 Feb 2026 00:00:00 +0000</pubDate><guid>https://jeongseup.github.io/p/seal-protocol-study/</guid><description>&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Seal은 Sui 블록체인의 접근 제어(Access Control) 기능을 활용하여 데이터를 안전하게 암호화·복호화하는 &lt;strong&gt;탈중앙화 키 관리 프로토콜&lt;/strong&gt;이다. Walrus와 같은 분산 스토리지나 온체인/오프체인 스토리지에 저장된 민감한 데이터를 보호하기 위해 설계되었으며, 중앙화된 키 저장소 없이 **수학적 파생(Derivation)**과 &lt;strong&gt;Threshold Cryptography&lt;/strong&gt;로 보안을 유지한다.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="1-핵심-아키텍처"&gt;1. 핵심 아키텍처
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Seal은 데이터를 지키는 것이 아니라, 데이터를 잠근 **열쇠(AES Key)**를 지키는 역할을 수행한다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="하이브리드-암호화-모델-envelope-encryption"&gt;하이브리드 암호화 모델 (Envelope Encryption)
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Seal은 대용량 데이터 처리를 위해 &lt;strong&gt;봉투 암호화(Envelope Encryption)&lt;/strong&gt; 방식을 채택했다.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;데이터 암호화&lt;/strong&gt;: 빠르고 강력한 &lt;strong&gt;AES-256(대칭키)&lt;/strong&gt; 알고리즘으로 실제 데이터를 암호화한다. 키는 매번 랜덤 생성된다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;키 암호화&lt;/strong&gt;: 생성된 AES Key를 Seal 프로토콜(IBE)을 통해 암호화하여 데이터 옆에 붙여둔다.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;비유하자면, Seal은 금고(데이터)를 직접 지키는 게 아니라 &lt;strong&gt;금고 열쇠(AES Key)를 지키는 경비원&lt;/strong&gt;이다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="stateless-key-server"&gt;Stateless Key Server
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Seal의 Key Server는 AWS KMS와 달리 사용자 키를 DB에 저장하지 않는다.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Master Key Only&lt;/strong&gt;: 서버는 오직 자신의 &lt;strong&gt;Master Key Pair&lt;/strong&gt; 하나만 관리한다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Key Derivation&lt;/strong&gt;: 복호화 요청이 오면 &lt;code&gt;Master Key + User ID&lt;/code&gt;를 결합하여 사용자용 키를 **즉석에서 계산(Derive)**한다.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;유저가 수백만 명으로 늘어나도 서버의 DB 용량은 증가하지 않으며, 해킹을 당해도 특정 유저의 키가 저장되어 있지 않아 상대적으로 안전하다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="2-기술적-배경"&gt;2. 기술적 배경
&lt;/h2&gt;&lt;h3 id="ibe-identity-based-encryption"&gt;IBE (Identity-Based Encryption)
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;기존 PKI(인증서 방식)와 달리, &lt;strong&gt;사용자의 신원(ID String, 이메일 등)&lt;/strong&gt; 그 자체를 &lt;strong&gt;Public Key&lt;/strong&gt;로 사용하는 암호화 방식이다. 복잡한 인증서 발급·관리 절차가 필요 없으며, ID만 알면 누구나 데이터를 암호화해서 보낼 수 있다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="threshold-cryptography"&gt;Threshold Cryptography
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;단일 서버 실패(SPOF)를 방지하기 위해 비밀을 $n$개의 조각(Share)으로 나눈다. $n$개의 서버 중 &lt;strong&gt;$t$개 이상&lt;/strong&gt;이 살아있고 승인해야만 원본 키를 복구할 수 있다. 예를 들어, 3개 서버 중 2개 승인 시 복호화가 가능하다. 이를 통해 고가용성(Liveness)과 보안성(Privacy)을 동시에 보장한다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="3-작동-플로우"&gt;3. 작동 플로우
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;모든 암호화 및 복호화 연산은 **Client-Side(사용자 환경)**에서 이루어진다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="1단계-수집-collection"&gt;1단계: 수집 (Collection)
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;사용자는 복호화를 위해 분산된 Key Server들에게 접근 권한을 증명한다.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Client → Server A: &amp;ldquo;나 권한 있어(Proof)&amp;rdquo; → &lt;strong&gt;키 조각 A&lt;/strong&gt; 획득&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Client → Server B: &amp;ldquo;나 권한 있어(Proof)&amp;rdquo; → &lt;strong&gt;키 조각 B&lt;/strong&gt; 획득&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Server C가 응답하지 않아도 Threshold가 충족되면 진행 가능&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="2단계-재조립-reconstruction"&gt;2단계: 재조립 (Reconstruction)
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;클라이언트는 로컬 메모리 상에서 수집한 조각들을 합친다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;라그랑주 보간법(Lagrange Interpolation)&lt;/strong&gt; 등 수학 공식을 통해 &lt;code&gt;[조각 A + 조각 B]&lt;/code&gt;를 결합하고, 그 결과로 데이터를 잠갔던 **원본 대칭키(AES Key)**가 복구된다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="3단계-해제-decryption"&gt;3단계: 해제 (Decryption)
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;복구된 AES Key를 사용하여 암호화된 객체(Encrypted Object)를 풀고, 최종적으로 원본 데이터(Plaintext)를 획득한다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="4-aws-kms-vs-seal-비교"&gt;4. AWS KMS vs Seal 비교
&lt;/h2&gt;&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;특징&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;AWS KMS (저장소 모델)&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Seal (파생 모델)&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;키 관리 방식&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Stateful — 키를 DB/HSM에 영구 저장&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Stateless — 유저 키를 저장하지 않음&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;스토리지 부담&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;유저/앱이 늘어날수록 관리할 키 데이터 증가&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;유저가 늘어나도 &lt;strong&gt;Master Key 1개&lt;/strong&gt;만 관리&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;보안 리스크&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;저장소가 털리면 저장된 모든 키 유출 위험&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;저장소를 털어도 유저 키 데이터가 없음&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;백업/복구&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;모든 개별 키(CMK, DEK)를 백업해야 함&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Master Key 하나만 백업하면 모든 유저 키 복구 가능&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;작동 원리&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Key Lookup (DB 조회)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Key Derivation (수학적 계산)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="5-seal-내부-구조-두-가지-핵심-컴포넌트"&gt;5. Seal 내부 구조: 두 가지 핵심 컴포넌트
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Seal은 크게 두 가지 컴포넌트로 구성된다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="access-policies-on-chain-sui"&gt;Access Policies (On-chain, Sui)
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Move 패키지(&lt;code&gt;PkgId&lt;/code&gt;)가 IBE identity의 subdomain &lt;code&gt;[PkgId]*&lt;/code&gt;를 제어한다. 패키지가 Move 코드를 통해 누가 해당 identity subdomain의 키에 접근할 수 있는지를 정의한다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="off-chain-key-servers"&gt;Off-chain Key Servers
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;각 Key Server는 단일 IBE Master Secret Key를 보유한다. 사용자가 특정 identity에 대한 파생 키를 요청하면, 온체인 접근 정책이 승인한 경우에만 파생 키를 반환한다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="6-코드-레벨-분석"&gt;6. 코드 레벨 분석
&lt;/h2&gt;&lt;h3 id="encryption-과정"&gt;Encryption 과정
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;사용자 측에서 Seal Client SDK를 통해 데이터를 암호화하는 과정이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-typescript" data-lang="typescript"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;mysecret&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;mysupersecret&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;encoder&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;TextEncoder&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;mysecretBz&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;encoder&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;encode&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;mysecret&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;encryptedObject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;key&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;sealClient&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;encrypt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nx"&gt;threshold&lt;/span&gt;: &lt;span class="kt"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nx"&gt;packageId&lt;/span&gt;: &lt;span class="kt"&gt;PACKAGE_ID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nx"&gt;id&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;&amp;#34;0000&amp;#34;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;: &lt;span class="kt"&gt;mysecretBz&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="encrypt-내부-로직"&gt;encrypt 내부 로직
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;SDK 내부에서는 다음 과정을 거친다.&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;랜덤 Base Key 생성&lt;/strong&gt;: &lt;code&gt;encryptionInput.generateKey()&lt;/code&gt;로 AES-256 키를 랜덤 생성&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;키 분할&lt;/strong&gt;: &lt;code&gt;split(baseKey, threshold, keyServers.length)&lt;/code&gt;로 Shamir Secret Sharing 수행&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Share 암호화&lt;/strong&gt;: 각 Key Server의 Public Key로 개별 Share를 IBE 암호화&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;DEM Key 파생&lt;/strong&gt;: Base Key + 암호화된 Share 정보로 실제 데이터 암호화용 키를 파생&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;데이터 암호화&lt;/strong&gt;: 파생된 DEM Key로 원본 데이터를 AES-GCM 암호화&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;직렬화&lt;/strong&gt;: 모든 메타데이터와 ciphertext를 BCS 포맷으로 직렬화하여 반환&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-typescript" data-lang="typescript"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 핵심 흐름 요약
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;baseKey&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;encryptionInput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;generateKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;shares&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;split&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;baseKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;threshold&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;keyServers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;length&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;encryptedShares&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;encryptBatched&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;keyServers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;kemType&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;fullId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;shares&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;baseKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;threshold&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;demKey&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;deriveKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;KeyPurpose&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;DEM&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;baseKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;encryptedShares&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;threshold&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;serverIds&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kr"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;ciphertext&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;encryptionInput&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;encrypt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;demKey&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="7-limitations"&gt;7. Limitations
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;seal_approve*&lt;/code&gt; 함수는 풀 노드에서 &lt;code&gt;dry_run_transaction_block&lt;/code&gt; RPC 호출을 통해 평가된다. 풀 노드는 비동기적으로 동작하기 때문에 다음 사항에 유의해야 한다.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;온체인 상태 변경이 전파되는 데 시간이 걸릴 수 있어, 풀 노드가 항상 최신 상태를 반영하지는 않는다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;seal_approve*&lt;/code&gt; 함수는 모든 Key Server에 걸쳐 원자적으로 평가되지 않는다. 자주 변경되는 상태에 의존하여 접근 권한을 결정하면 안 된다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;seal_approve*&lt;/code&gt; 함수는 side-effect가 없어야 하며, 온체인 상태를 수정할 수 없다.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;Random&lt;/code&gt; 모듈은 사용 가능하지만, 풀 노드 간에 결정적이지 않으므로 &lt;code&gt;seal_approve*&lt;/code&gt; 함수 내에서 사용하면 안 된다.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="8-결론"&gt;8. 결론
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Seal은 메시지를 encrypt &amp;amp; decrypt 해주는 프로토콜이다. IBE(Identity-Based Encryption)에 기초해서 동작하며, 이 모델이 서비스되기 위해 필요한 핵심 컴포넌트는 Key Server다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Key Server들은 Master Key를 보유하고, 클라이언트의 ID를 바탕으로 파생 키를 만든다(이 형태가 IBE). 다만 Seal에서는 실제 고용량 데이터를 직접 IBE로 암호화하지 않고, 매번 랜덤하게 새로운 AES Key를 생성한 뒤 이 키를 각 Key Server들이 나눠 갖는 형태(Envelope Encryption + Secret Sharing)로 운영된다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Sui 블록체인&lt;/strong&gt;을 접근 제어 레이어로, &lt;strong&gt;IBE&lt;/strong&gt;와 &lt;strong&gt;Threshold Cryptography&lt;/strong&gt;를 키 관리 레이어로 사용하는 Stateless 아키텍처를 통해 보안성과 확장성을 동시에 달성한 프로토콜이다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="references"&gt;References
&lt;/h2&gt;&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://seal.mystenlabs.com/" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Seal Official&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://seal-docs.wal.app/" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Seal Documentation&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://only-fins.wal.app/" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Only Fins (Demo App)&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://en.wikipedia.org/wiki/Identity-based_encryption" target="_blank" rel="noopener"
&gt;Identity-Based Encryption — Wikipedia&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a class="link" href="https://github.com/MystenLabs/ts-sdks/tree/main/packages/seal" target="_blank" rel="noopener"
&gt;MystenLabs/ts-sdks — Seal Package&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>EVM은 왜 정수(uint)만 지원하는가?</title><link>https://jeongseup.github.io/p/evm-integer-only-design/</link><pubDate>Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000</pubDate><guid>https://jeongseup.github.io/p/evm-integer-only-design/</guid><description>&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Solidity에 float이 없는 이유와 블록체인 합의의 관계&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="핵심-이유-부동소수점은-합의를-깨뜨린다"&gt;핵심 이유: 부동소수점은 합의를 깨뜨린다
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;블록체인은 수천 개 노드가 동일한 계산을 수행하고 &lt;strong&gt;같은 결과에 합의&lt;/strong&gt;해야 하는 시스템이다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;그런데 IEEE 754 부동소수점(&lt;code&gt;float&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;double&lt;/code&gt;)은 하드웨어마다 미세하게 다른 결과를 낼 수 있다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;0.1 + 0.2 =
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; Node A (Intel x86): 0.30000000000000004
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; Node B (ARM Cortex): 0.30000000000000001
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; Node C (AMD Ryzen): 0.30000000000000004
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;→ A와 C는 같은 상태 해시, B는 다른 상태 해시
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;→ 합의 실패 → 체인 포크!
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;반면 정수 연산은 어떤 CPU에서든 동일하다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;800 * 1e18 / 1000 = 800000000000000000
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;→ 100% 결정론적(deterministic) → 합의 보장
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="이유-1-결정론determinism--가장-근본적"&gt;이유 1: 결정론(Determinism) — 가장 근본적
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;float&lt;/code&gt;이 비결정론적인 구체적 원인들을 살펴보자.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="반올림-모드-차이"&gt;반올림 모드 차이
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;IEEE 754에는 4가지 반올림 모드가 있다:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Round to nearest (even)&lt;/strong&gt; — 기본값이지만 바꿀 수 있음&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Round toward zero&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Round toward +∞&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Round toward -∞&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;CPU나 컴파일러 설정에 따라 모드가 달라질 수 있다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="비결합법칙-non-associativity"&gt;비결합법칙 (Non-associativity)
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;정수: (a + b) + c = a + (b + c) ← 항상 같음
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;float: (a + b) + c ≠ a + (b + c) ← 다를 수 있음!
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;예를 들어 &lt;code&gt;a=1e20, b=-1e20, c=1.0&lt;/code&gt;일 때:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;(a + b) + c = 0 + 1.0 = 1.0
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;a + (b + c) = 1e20 + (-1e20) = 0.0
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;컴파일러 최적화가 연산 순서를 바꾸면 결과가 달라진다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="특수값-처리-차이"&gt;특수값 처리 차이
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;NaN&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Infinity&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;-0&lt;/code&gt;, denormalized numbers 등 특수값들의 비교·연산 동작이 구현마다 미세하게 다르다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="이유-2-금융-정밀도--float은-돈-계산에-위험"&gt;이유 2: 금융 정밀도 — float은 돈 계산에 위험
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;은행도 &lt;code&gt;float&lt;/code&gt;을 쓰지 않는다:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;시스템&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;방식&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;COBOL&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;고정소수점 (packed decimal)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Java&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;BigDecimal&lt;/code&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Python&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;decimal&lt;/code&gt; 모듈&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;블록체인&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;uint256&lt;/code&gt; + 1e18 스케일링&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;&lt;code&gt;float&lt;/code&gt;의 위험을 구체적으로 보면:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;잔고 100.10 USDC를 float로 저장하면?
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;→ 실제 저장값: 100.09999999999999...
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;→ 100만 번 더하기/빼기 반복하면 오차 누적
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;→ 잔고 불일치 → 자금 손실 또는 무한 인출 취약점
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;uint256&lt;/code&gt; + PRECISION 방식:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;100.10 USDC = 100_100_000 (USDC는 6 decimals)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;→ 정확히 이 값. 오차 없음. 1000만 번 연산해도 동일.
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="이유-3-evm-설계-단순화"&gt;이유 3: EVM 설계 단순화
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;EVM은 &lt;strong&gt;256비트 워드 기반 스택 머신&lt;/strong&gt;이다. &lt;code&gt;uint256&lt;/code&gt; 하나로 통일하면:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;장점&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Opcode 수 적음 (&lt;code&gt;ADD&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;MUL&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;DIV&lt;/code&gt;)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;가스 비용 계산 간단 (고정 비용)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;구현 버그 감소&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;상태 저장 단순 (32 bytes 슬롯)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;만약 &lt;code&gt;float&lt;/code&gt;을 추가한다면:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;추가 복잡도&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;FADD&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;FMUL&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;FDIV&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;FSQRT&lt;/code&gt; opcode&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;반올림 모드 명세&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;NaN&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Infinity&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;-0&lt;/code&gt; 처리 규칙&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;가스 비용 산정 (연산마다 다름)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;int↔float&lt;/code&gt; 변환 opcode&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;모든 EVM 구현체의 동작 일치 검증&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;복잡도 대비 이점이 없다. 정수 스케일링으로 충분하기 때문이다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="다른-블록체인도-마찬가지인가"&gt;다른 블록체인도 마찬가지인가?
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;L2도 &lt;code&gt;float&lt;/code&gt;을 명시적으로 제거한다:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Optimism (Bedrock)&lt;/strong&gt;: float 연산 제외 — fraud proof 검증을 위해&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Arbitrum Nitro&lt;/strong&gt;: float 연산 제외 — 동일한 이유&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;다른 체인들도 마찬가지다:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;체인&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;방식&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Solana (BPF)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;정수 연산만 지원, float는 프로그램 레벨에서 처리&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Cosmos (CosmWasm)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;Decimal256&lt;/code&gt; 타입 제공 (uint 기반 구현)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Move (Sui/Aptos)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;u8&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;u64&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;u128&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;u256&lt;/code&gt;만 지원, float 없음&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;블록체인 VM에서 float 배제는 업계 표준&lt;/strong&gt;이다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="defi의-우회-방법들"&gt;DeFi의 우회 방법들
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;float&lt;/code&gt; 없이 소수점을 다루는 방법들:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;방식&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;사용 사례&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;1e18 (Mantissa)&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Compound — 범용 비율 계산&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;1e27 (Ray)&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Aave V3 — 더 높은 정밀도 필요 시&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;2^96 (Q notation)&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Uniswap V3 — 제곱근 가격 계산 최적화&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;Token decimals&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;USDC(6), WETH(18) — 토큰 단위 표현&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;WAD/RAY 라이브러리&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;ds-math, WadRayMath — 안전한 연산&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;공통 패턴: &lt;strong&gt;&amp;ldquo;정수로 표현하고, 나눗셈은 최대한 늦추고, 곱셈을 먼저&amp;rdquo;&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="결론"&gt;결론
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;EVM이 &lt;code&gt;uint&lt;/code&gt;만 지원하는 이유를 우선순위로 정리하면:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;합의 안전성&lt;/strong&gt; — float은 노드 간 결과 차이를 만들 수 있음&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;금융 정확성&lt;/strong&gt; — 돈 계산에 부동소수점은 위험&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;설계 단순성&lt;/strong&gt; — opcode와 가스 모델 복잡도 최소화&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p&gt;이것은 **&amp;ldquo;기술적 한계&amp;quot;가 아니라 &amp;ldquo;의도적 설계 결정&amp;rdquo;**이다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;분산 합의가 필요 없는 시스템(게임 엔진, 과학 계산)에서는 float이 적합하지만, &lt;strong&gt;&amp;ldquo;수천 대 컴퓨터가 같은 답을 내야 하는&amp;rdquo; 블록체인에서는 정수가 유일한 선택&lt;/strong&gt;이다.&lt;/p&gt;</description></item><item><title>Lending Protocol Study Day 2: Compound V2 Deep Dive와 Aave V3 아키텍처</title><link>https://jeongseup.github.io/p/lending-protocol-study-day2/</link><pubDate>Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000</pubDate><guid>https://jeongseup.github.io/p/lending-protocol-study-day2/</guid><description>&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;7일간의 DeFi Lending Protocol 스터디 시리즈. Day 2에서는 Compound V2의 내부 구조를 코드 레벨로 파고들고, 렌딩 프로토콜의 3가지 유형을 분류한 뒤, Aave V3의 아키텍처 진화를 분석한다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Repository:&lt;/strong&gt; &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/lending-protocol-study" target="_blank" rel="noopener"
&gt;jeongseup/lending-protocol-study&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="day-2-목표"&gt;Day 2 목표
&lt;/h2&gt;&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Compound V2의 CToken 상속 구조와 &lt;strong&gt;&amp;ldquo;Fresh&amp;rdquo; 패턴&lt;/strong&gt;을 코드 레벨로 이해한다&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Mantissa&lt;/strong&gt; 기반 고정소수점 연산과 &lt;strong&gt;Lazy Interest Accrual&lt;/strong&gt; 메커니즘을 파악한다&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;렌딩 프로토콜을 &lt;strong&gt;3가지 유형&lt;/strong&gt;(Pool-based, CDP-based, Fixed-rate)으로 분류한다&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Aave V3의 &lt;strong&gt;비트맵 스토리지 최적화&lt;/strong&gt;와 아키텍처 진화를 분석한다&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="compound-v2-deep-dive-ctoken-상속-구조"&gt;Compound V2 Deep Dive: CToken 상속 구조
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Day 1에서 Compound V2의 핵심 파일 3개를 언급했다. Day 2에서는 CToken의 &lt;strong&gt;상속 구조&lt;/strong&gt;부터 파고든다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;CTokenInterface (인터페이스)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; └─ CToken (핵심 로직)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; ├─ CErc20 (ERC20 자산용 - USDC, DAI 등)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; └─ CEther (ETH 전용)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;CErc20&lt;/code&gt;과 &lt;code&gt;CEther&lt;/code&gt;의 차이는 단순하다. ETH는 ERC20이 아니라 &lt;code&gt;msg.value&lt;/code&gt;로 받아야 하므로, 자금 수수 로직만 다르고 &lt;strong&gt;핵심 렌딩 로직은 CToken에 모두 있다.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;중요한 건 CToken이 &lt;strong&gt;풀 역할까지 겸한다&lt;/strong&gt;는 점이다. &lt;code&gt;mint()&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;borrow()&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;repay()&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;liquidate()&lt;/code&gt; 모두 CToken 컨트랙트에 있다. 하나의 컨트랙트가 ERC20 토큰이면서 동시에 렌딩 풀인 &lt;strong&gt;Monolithic 구조&lt;/strong&gt;다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="fresh-패턴-이자부터-정산하고-본론으로"&gt;Fresh 패턴: &amp;ldquo;이자부터 정산하고 본론으로&amp;rdquo;
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Compound V2의 모든 핵심 함수 이름에 &lt;code&gt;Fresh&lt;/code&gt;가 붙어 있다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;mintFresh&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;minter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;mintAmount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;borrowFresh&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;payable&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;borrower&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;borrowAmount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;repayBorrowFresh&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;borrower&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;repayAmount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;liquidateBorrowFresh&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;liquidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;borrower&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;...)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;왜 &lt;code&gt;Fresh&lt;/code&gt;일까? **&amp;ldquo;이자를 최신 상태로 정산한 뒤에 핵심 로직을 실행한다&amp;rdquo;**는 패턴이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;mint&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;mintAmount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;external&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;returns&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="n"&gt;accrueInterest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 1. 이자 먼저 정산
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;mintFresh&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;msg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;sender&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;mintAmount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 2. 그 다음 본론
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;모든 external 함수가 이 패턴을 따른다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;사용자 호출 → accrueInterest() → xxxFresh() → 실제 로직
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;이렇게 하는 이유는 간단하다. 이자 계산은 &lt;strong&gt;마지막 업데이트 이후의 블록 수&lt;/strong&gt;에 기반한다. 이자를 정산하지 않고 &lt;code&gt;mint()&lt;/code&gt;을 실행하면, 기존 예치자들의 교환비율이 부정확한 상태에서 새로운 지분이 발행되어 &lt;strong&gt;기존 예치자가 손해를 본다.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="mantissa-solidity의-소수점-해법"&gt;Mantissa: Solidity의 소수점 해법
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Solidity에는 부동소수점이 없다. Compound V2는 이를 &lt;strong&gt;Mantissa&lt;/strong&gt; 방식으로 해결한다.&lt;/p&gt;
$$\text{Mantissa} = \text{실제값} \times 10^{18}$$&lt;p&gt;예를 들어:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;이자율 5% → &lt;code&gt;0.05 × 10^18 = 50000000000000000&lt;/code&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;교환비율 0.02 → &lt;code&gt;0.02 × 10^18 = 20000000000000000&lt;/code&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;곱셈과 나눗셈 시 스케일링을 맞춰야 한다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 두 Mantissa 값의 곱셈: 결과를 10^18으로 나눠서 스케일 복원
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;mulScalar&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Exp&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;memory&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;scalar&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;pure&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;returns&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Exp&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;memory&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Exp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;mantissa&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;mantissa&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;scalar&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;mulExp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Exp&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;memory&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Exp&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;memory&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;b&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;pure&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;returns&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Exp&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;memory&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Exp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;mantissa&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;mantissa&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;b&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;mantissa&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;/&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;e18&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;이 패턴은 Compound만의 것이 아니다. Aave의 &lt;code&gt;RAY(10^27)&lt;/code&gt;, Uniswap V3의 &lt;code&gt;Q96(2^96)&lt;/code&gt;, MakerDAO의 &lt;code&gt;WAD(10^18)&lt;/code&gt; 모두 같은 원리다. &lt;strong&gt;정수로 소수점을 표현하기 위한 고정소수점 연산.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="lazy-interest-accrual-이자는-필요할-때만-계산한다"&gt;Lazy Interest Accrual: 이자는 &amp;ldquo;필요할 때만&amp;rdquo; 계산한다
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;&lt;code&gt;accrueInterest()&lt;/code&gt;는 매 블록마다 자동으로 실행되는 게 아니다. &lt;strong&gt;누군가 트랜잭션을 보낼 때만&lt;/strong&gt; 실행된다. 이것이 &lt;strong&gt;Lazy Evaluation&lt;/strong&gt;이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;블록 100: Alice가 mint() → accrueInterest() 실행 (블록 0~100 이자 계산)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;블록 200: 아무 일 없음 → 이자 계산 안 함
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;블록 300: Bob이 borrow() → accrueInterest() 실행 (블록 100~300 이자 계산)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;200 블록 동안 아무도 상호작용하지 않으면, 200 블록치의 이자가 한번에 계산된다. 가스비는 &lt;strong&gt;트랜잭션 수가 아니라 상호작용 빈도에 비례&lt;/strong&gt;한다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;code&gt;accrueInterest()&lt;/code&gt;가 업데이트하는 상태 변수는 딱 &lt;strong&gt;4개&lt;/strong&gt;다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="n"&gt;totalBorrows&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 총 대출량 (이자 포함)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;totalReserves&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 프로토콜 수익 누적
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;borrowIndex&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 대출자 이자 추적용 전역 인덱스
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;accrualBlockNumber&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 마지막 이자 정산 블록 번호
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;4개의 &lt;code&gt;SSTORE&lt;/code&gt; = 20,000 gas. 사용자 수가 아무리 많아도 이 비용은 고정이다. 이것이 Day 1에서 설명한 &lt;strong&gt;Scaled Balance 패턴&lt;/strong&gt;의 실제 구현이다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="이자-시나리오-시뮬레이션"&gt;이자 시나리오 시뮬레이션
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;구체적인 숫자로 따라가보자.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="초기-상태"&gt;초기 상태
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;블록 0: Pool에 10,000 USDC
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- totalCash = 10,000
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- totalBorrows = 0
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- totalReserves = 0
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- borrowIndex = 1.0 (1e18)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- exchangeRate = 10,000 / 500,000 = 0.02 (cToken 500,000개 발행 가정)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="alice가-1000-usdc-대출"&gt;Alice가 1,000 USDC 대출
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;블록 100: Alice borrow(1,000)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- accrueInterest() 실행 (totalBorrows = 0이므로 이자 없음)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- totalCash = 9,000 (1,000 빠짐)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- totalBorrows = 1,000
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- Alice의 borrowSnapshot = {principal: 1,000, interestIndex: 1.0}
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="100블록-후-이자-정산"&gt;100블록 후 이자 정산
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;블록 200: Bob이 mint() 호출
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- 이자율: borrowRate = 0.0001/블록 (연 약 5.3%)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- 경과 블록: 100
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- simpleInterestFactor = 0.0001 × 100 = 0.01
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- 새 totalBorrows = 1,000 × 1.01 = 1,010
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- Reserve Factor 10%: 새 totalReserves = 10 × 0.1 = 1
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;- 새 borrowIndex = 1.0 × 1.01 = 1.01
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Alice의 실제 대출 잔액은?&lt;/p&gt;
$$\text{Alice 대출잔액} = \frac{\text{principal} \times \text{현재 borrowIndex}}{\text{Alice의 interestIndex}} = \frac{1{,}000 \times 1.01}{1.0} = 1{,}010 \text{ USDC}$$&lt;p&gt;Alice의 Storage를 건드리지 않고도 &lt;strong&gt;전역 borrowIndex 하나만으로&lt;/strong&gt; 정확한 잔액을 계산했다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="렌딩-프로토콜의-3가지-유형"&gt;렌딩 프로토콜의 3가지 유형
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Day 1에서는 Pool-based 모델만 다뤘다. 실제로 렌딩 프로토콜은 &lt;strong&gt;자금 조달 방식&lt;/strong&gt;에 따라 3가지로 분류된다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="1-pool-based-compound-aave"&gt;1. Pool-based (Compound, Aave)
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;예치자 → [Pool] → 차입자
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;기존 예치금&lt;/strong&gt;에서 대출&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;예치자가 없으면 빌릴 수 없다&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;이자율은 Utilization Rate에 연동&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="2-cdp-based-makerdao"&gt;2. CDP-based (MakerDAO)
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;사용자 → [Vault] → 새 DAI 발행
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;프로토콜이 &lt;strong&gt;새 토큰을 발행&lt;/strong&gt; (mint)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;예치자 없이도 대출 가능&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Stability Fee(이자)는 거버넌스가 결정&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;CDP = Collateralized Debt Position&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="3-fixed-rate-yield-protocol"&gt;3. Fixed-rate (Yield Protocol)
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;사용자 → fyToken (만기 시 1:1 교환 가능)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;할인된 미래 가치 토큰&lt;/strong&gt; 매매&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;0.95 fyUSDC를 사면, 만기에 1 USDC → 약 5% 고정 금리&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;이자율이 트레이딩으로 결정&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="비교-정리"&gt;비교 정리
&lt;/h3&gt;&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;특성&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Pool-based&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;CDP-based&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Fixed-rate&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;자금 출처&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;예치자&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;프로토콜 발행&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;시장 매매&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;이자율 결정&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;알고리즘 (사용률)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;거버넌스 투표&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;시장 수급&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;변동/고정&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;변동&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;반고정&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;고정&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;대표&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Compound, Aave&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;MakerDAO&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Yield, Notional&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;필요 조건&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;유동성 공급자&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;없음 (mint)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;만기 매칭&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;대부분의 메이저 프로토콜이 Pool-based인 이유: &lt;strong&gt;구현이 단순하고, 유동성이 자연스럽게 형성&lt;/strong&gt;되기 때문이다. CDP는 토큰 경제 설계가 복잡하고, Fixed-rate는 만기 매칭이 어렵다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="aave-v3-아키텍처-compound에서-무엇이-진화했나"&gt;Aave V3 아키텍처: Compound에서 무엇이 진화했나
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Compound V2는 CToken이 모든 걸 한다. Aave V3는 이를 &lt;strong&gt;분리&lt;/strong&gt;했다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Compound V2:
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; 사용자 → CToken.mint() (CToken = 풀 + 토큰)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Aave V3:
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; 사용자 → Pool.supply() (Pool = 라우터)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → SupplyLogic.executeSupply() (Library = 실제 로직)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → aToken.mint() (aToken = 순수 영수증)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="delegatecall--library-패턴"&gt;delegatecall + Library 패턴
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Aave V3의 &lt;code&gt;Pool.sol&lt;/code&gt;은 얇은 프록시에 가깝다. 실제 로직은 &lt;strong&gt;Library&lt;/strong&gt; 컨트랙트에 있다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// Pool.sol
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;supply&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;asset&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;amount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;...)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;external&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="n"&gt;SupplyLogic&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;executeSupply&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(...);&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// delegatecall로 Library 호출
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;borrow&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;asset&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;amount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;...)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;external&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="n"&gt;BorrowLogic&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;executeBorrow&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(...);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Library를 쓰면:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;코드 크기 제한(24KB)&lt;/strong&gt; 회피 - Pool의 로직이 아무리 커도 Library에 분산&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;관심사 분리&lt;/strong&gt; - Supply, Borrow, Liquidation 로직이 독립적으로 관리&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;단, Library는 &lt;strong&gt;독립 배포 후 업그레이드 불가&lt;/strong&gt; - Proxy 패턴과 조합하여 해결&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="debt-tokenization"&gt;Debt Tokenization
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Compound V2에서 대출은 단순 매핑이다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// Compound V2
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;BorrowSnapshot&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;accountBorrows&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Aave V3는 대출도 &lt;strong&gt;토큰화&lt;/strong&gt;했다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// Aave V3
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;variableDebtToken&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;mint&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;borrower&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;amount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 대출하면 부채 토큰 발행
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;variableDebtToken&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;burn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;borrower&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;amount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 상환하면 부채 토큰 소각
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;부채를 토큰화하면 무엇이 좋은가?&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;balanceOf()&lt;/code&gt;로 대출 잔액 조회 가능 (표준 인터페이스)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Transfer 제한으로 부채 이전 방지&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;이벤트 표준화 (Transfer 이벤트로 대출/상환 추적 가능)&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Aave V3.2부터 Stable Rate이 제거되었다. 변동금리만 남았으므로 &lt;code&gt;stableDebtToken&lt;/code&gt;은 더 이상 사용되지 않는다.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="비트맵-스토리지-최적화"&gt;비트맵 스토리지 최적화
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Day 2의 가장 중요한 기술적 발견이다. Compound V2와 Aave V3의 &lt;strong&gt;사용자 상태 관리 방식&lt;/strong&gt;이 근본적으로 다르다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="compound-v2-배열-순회"&gt;Compound V2: 배열 순회
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// Comptroller.sol
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CToken&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[])&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;accountAssets&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 사용자별 참여 마켓 배열
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// Health Factor 계산 시
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;i&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;i&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;assets&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;length&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;i&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;++&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 모든 마켓을 순회하며 담보 가치 합산
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;문제: 사용자가 참여한 마켓이 많을수록 &lt;strong&gt;가스비가 선형으로 증가&lt;/strong&gt;한다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="aave-v3-비트맵"&gt;Aave V3: 비트맵
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 하나의 uint256에 128개 자산의 상태를 담는다
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 각 자산이 2비트를 차지: [담보 사용 여부][대출 여부]
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserConfigurationMap&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;_usersConfig&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;UserConfigurationMap&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 256비트 = 128개 자산 × 2비트
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;비트맵의 구조:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;비트 위치: ... | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 |
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;자산 ID: | 2 | 1 | 0 |
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;의미: ... | C | B | C | B | C | B |
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; B = Borrowing (대출 중)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; C = Collateral (담보로 사용 중)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Health Factor 계산 시:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;// 비트맵에서 해당 비트가 0이면 스킵
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;userConfig&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;lt;&amp;lt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;reserveIndex&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;==&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="k"&gt;continue&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 이 자산은 대출도 담보도 아님 → O(1)로 스킵
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="성능-비교"&gt;성능 비교
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Compound V2 (배열):
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; 10개 마켓 참여 → 10번 SLOAD + 루프 = ~50,000 gas
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Aave V3 (비트맵):
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; 128개 마켓 확인 → 1번 SLOAD + 비트 연산 = ~2,100 gas
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;비트 연산(&lt;code&gt;AND&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;SHIFT&lt;/code&gt;)은 3 gas다. 128개 자산을 확인해도 &lt;code&gt;2,100 + 128 × 3 = 2,484 gas&lt;/code&gt;. 배열 방식 대비 &lt;strong&gt;약 20배 절약&lt;/strong&gt;이다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;이 차이가 결정적인 이유: Health Factor 계산은 &lt;strong&gt;모든 트랜잭션에서 발생&lt;/strong&gt;한다. supply, borrow, repay, liquidate 전부. 가장 빈번하게 호출되는 로직의 가스를 20배 줄이면 프로토콜 전체의 가스 효율이 극적으로 개선된다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="lendingpool-리팩토링-배운-것을-적용하기"&gt;LendingPool 리팩토링: 배운 것을 적용하기
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;스터디 프로젝트의 &lt;code&gt;LendingPool.sol&lt;/code&gt;에 Aave V3의 PoolStorage 패턴을 적용했다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="before-단순-매핑"&gt;Before: 단순 매핑
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;deposits&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;borrows&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="after-구조화된-스토리지"&gt;After: 구조화된 스토리지
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt; 9
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;10
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;11
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;12
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;13
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;14
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;15
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;16
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;17
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;18
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;ReserveData&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint128&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;liquidityIndex&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint128&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;variableBorrowIndex&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint128&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;currentLiquidityRate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint128&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;currentVariableBorrowRate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint40&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;lastUpdateTimestamp&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint16&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;id&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;aTokenAddress&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;variableDebtTokenAddress&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint128&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;totalDeposits&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint128&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;totalBorrows&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;ReserveData&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;_reserves&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;_reservesList&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint16&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;_reservesCount&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;mapping&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;address&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserConfigurationMap&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;_usersConfig&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;핵심 변경점:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;_reserves&lt;/code&gt;: 자산 주소 → ReserveData 매핑 (모든 자산 상태를 하나의 구조체로)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;_reservesList&lt;/code&gt;: reserveId → 자산 주소 매핑 (비트맵 인덱싱용)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;_usersConfig&lt;/code&gt;: 사용자별 비트맵 (담보/대출 상태)&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;비트맵 헬퍼도 구현했다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;9
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;isUsingAsCollateral&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserConfigurationMap&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;memory&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;self&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;reserveIndex&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;pure&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;returns&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;bool&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;self&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;reserveIndex&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;isBorrowing&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserConfigurationMap&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;memory&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;self&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;reserveIndex&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="k"&gt;internal&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;pure&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;returns&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;bool&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;self&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;reserveIndex&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;리팩토링 후 모든 62개 테스트(기존 61 + 비트맵 테스트 1)가 통과했다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="jumpratemodel-테스트-fuzz-testing까지"&gt;JumpRateModel 테스트: Fuzz Testing까지
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;Day 1에서 이론으로 다룬 JumpRateModel을 실제로 구현하고 테스트했다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="unit-test-18개-케이스"&gt;Unit Test: 18개 케이스
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;[PASS] testGetBorrowRate_ZeroUtilization()
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;[PASS] testGetBorrowRate_AtKink()
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;[PASS] testGetBorrowRate_AboveKink()
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;[PASS] testGetBorrowRate_FullUtilization()
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;[PASS] testGetSupplyRate_WithReserveFactor()
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;... (18개 전부 통과)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;h3 id="fuzz-test-6개-케이스"&gt;Fuzz Test: 6개 케이스
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;9
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-solidity" data-lang="solidity"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;testFuzz_BorrowRateMonotonicity&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;util1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;util2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="n"&gt;util1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;bound&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;util1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;e18&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="n"&gt;util2&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;bound&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;util2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;util1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;e18&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;rate1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;model&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;getBorrowRate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;cash1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;borrows1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;reserves1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="kt"&gt;uint256&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;rate2&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;model&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;getBorrowRate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;cash2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;borrows2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;reserves2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; &lt;span class="n"&gt;assertGe&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;rate2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;rate1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// 사용률이 높으면 이자율도 높아야 한다
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;&lt;span class="c1"&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Fuzz Testing으로 검증한 불변 조건:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;단조 증가&lt;/strong&gt;: 사용률이 올라가면 이자율도 올라간다&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Supply ≤ Borrow&lt;/strong&gt;: Supply Rate은 항상 Borrow Rate 이하&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Kink에서의 연속성&lt;/strong&gt;: kink 전후로 이자율이 비연속적으로 뛰지 않는다&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;전체 24개 테스트 (18 unit + 6 fuzz) 모두 통과.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="day-2-핵심-인사이트-정리"&gt;Day 2 핵심 인사이트 정리
&lt;/h2&gt;&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Fresh 패턴은 렌딩의 정합성을 보장한다&lt;/strong&gt; - 이자를 먼저 정산하지 않으면 교환비율이 부정확해져서 기존 사용자가 손해본다. &amp;ldquo;이자부터, 그 다음 본론&amp;quot;이 원칙.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Lazy Interest Accrual은 가스 효율의 핵심&lt;/strong&gt; - 매 블록이 아니라 트랜잭션이 발생할 때만 이자를 계산한다. 4개의 SSTORE로 전체 사용자의 이자를 한번에 정산.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;렌딩은 3가지 유형&lt;/strong&gt; - Pool-based(예치금에서 빌림), CDP-based(새 토큰 발행), Fixed-rate(할인 토큰). 대부분이 Pool-based인 이유는 구현 단순성과 유동성 형성의 용이함.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;비트맵이 아키텍처를 결정한다&lt;/strong&gt; - Compound의 배열 vs Aave의 비트맵. 한 번의 SLOAD로 128개 자산 상태를 확인하는 것은 단순한 최적화가 아니라, Health Factor 계산이 모든 트랜잭션에서 발생하기 때문에 &lt;strong&gt;프로토콜 전체 가스 효율&lt;/strong&gt;을 좌우한다.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Storage 레이아웃이 아키텍처를 결정한다&lt;/strong&gt; - Compound는 배열 중심이라 Monolithic이 자연스럽고, Aave는 비트맵 + 구조체 중심이라 Modular가 자연스럽다. 데이터 구조가 코드 구조를 결정한다.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="next-day-3"&gt;Next: Day 3
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;내일은 &lt;strong&gt;청산(Liquidation) 메커니즘&lt;/strong&gt;을 파고든다.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;청산 트리거 조건과 &lt;code&gt;liquidateBorrowFresh()&lt;/code&gt; 코드 리딩&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;청산 보너스(Liquidation Incentive) 경제학&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Foundry Fork Testing으로 Aave V3 메인넷 청산 시뮬레이션&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;고급 Foundry 테스팅 패턴 (invariant, fork)&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;&lt;em&gt;이 시리즈의 전체 코드와 학습 자료는 &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/lending-protocol-study" target="_blank" rel="noopener"
&gt;lending-protocol-study&lt;/a&gt; 레포에서 확인할 수 있다.&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;</description></item><item><title>Lending Protocol Study Day 1: DeFi 렌딩의 핵심 개념과 아키텍처</title><link>https://jeongseup.github.io/p/lending-protocol-study-day1/</link><pubDate>Mon, 23 Feb 2026 00:00:00 +0000</pubDate><guid>https://jeongseup.github.io/p/lending-protocol-study-day1/</guid><description>&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;7일간의 DeFi Lending Protocol 스터디 시리즈. 백엔드/인프라 엔지니어 관점에서 렌딩 프로토콜을 코드 레벨까지 파헤친다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Repository:&lt;/strong&gt; &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/lending-protocol-study" target="_blank" rel="noopener"
&gt;jeongseup/lending-protocol-study&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="why-lending-protocol"&gt;Why Lending Protocol?
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;블록체인 인프라 엔지니어로 일하면서 노드 운영, 밸리데이터 모니터링, 스테이킹 보상 분석 등을 해왔다. 그런데 DeFi의 가장 큰 축인 &lt;strong&gt;렌딩 프로토콜&lt;/strong&gt;은 &amp;ldquo;대충 알겠는데 코드 레벨에서는 모른다&amp;quot;는 상태였다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;이번 스터디의 목표는 명확하다:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Compound V2 / Aave V3의 핵심 로직을 &lt;strong&gt;코드로 읽고 구현&lt;/strong&gt;한다&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;렌딩의 수학적 모델(이자율, 청산, Health Factor)을 &lt;strong&gt;공식 수준&lt;/strong&gt;으로 이해한다&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Solidity + Go 모니터링 도구까지 만들어 &lt;strong&gt;실무에 적용 가능한 수준&lt;/strong&gt;으로 올린다&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="렌딩-프로토콜의-본질-풀-기반-중개"&gt;렌딩 프로토콜의 본질: 풀 기반 중개
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;전통 금융의 대출은 대출자와 차입자를 1:1로 매칭한다. DeFi 렌딩은 다르다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;전통 금융: Alice → [은행] → Bob (1:1 매칭)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;DeFi 렌딩: Alice → [Pool] ← Bob (풀 기반 간접 매칭)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;예치자들이 자산을 풀에 넣으면, 차입자들이 담보를 걸고 풀에서 빌려간다. &lt;strong&gt;아무도 누가 누구에게 빌려줬는지 모른다.&lt;/strong&gt; 이자율은 풀의 사용률(Utilization Rate)에 따라 알고리즘이 자동으로 결정한다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;이 구조의 핵심 이유는 간단하다:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;블록체인 = 익명 → 신용평가 불가 → 담보로만 판단 → 과담보 필수
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;신용이 없으니 담보로 대체한다. 그래서 DeFi 렌딩은 태생적으로 &lt;strong&gt;과담보(Over-collateralized)&lt;/strong&gt; 구조다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="렌딩의-5대-핵심-파라미터"&gt;렌딩의 5대 핵심 파라미터
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;렌딩 프로토콜을 이해하려면 이 5가지 숫자만 확실히 알면 된다.&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;파라미터&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;의미&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;일반적 범위&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;LTV&lt;/strong&gt; (Loan-to-Value)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;담보 대비 얼마까지 빌릴 수 있나&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;75-80%&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;Health Factor&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;내 포지션이 안전한가 (&amp;lt; 1이면 청산)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;1.0 이상 유지&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;Utilization Rate&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;풀의 자금 중 얼마가 빌려졌나&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;이자율 결정&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;Reserve Factor&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;프로토콜이 이자에서 떼가는 비율&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;10-35%&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;strong&gt;Collateral Factor&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;자산의 담보 가치 인정 비율&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;자산마다 다름&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;h3 id="외워야-할-공식-3개"&gt;외워야 할 공식 3개
&lt;/h3&gt;$$HF = \frac{LT}{LTV}$$$$\text{최대 허용 하락률} = 1 - \frac{LTV}{LT}$$$$\text{Supply APY} = \text{Borrow APR} \times \text{Utilization} \times (1 - \text{Reserve Factor})$$&lt;p&gt;세 번째 공식이 특히 중요하다. Supply APY가 Borrow APR보다 &lt;strong&gt;수학적으로 항상 작은&lt;/strong&gt; 이유가 여기 있다. 풀의 돈이 100% 빌려진 게 아니고(Utilization &amp;lt; 1), 프로토콜이 Reserve Factor만큼 떼가기 때문이다.&lt;/p&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;단, 토큰 인센티브(COMP, AAVE)나 포인트/에어드랍까지 포함하면 역전될 수 있다. 2020년 DeFi Summer에 &amp;ldquo;빌리면 돈 버는&amp;rdquo; 상황이 실제로 발생했다.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="이자율-모델-jump-rate-model"&gt;이자율 모델: Jump Rate Model
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;&amp;ldquo;사용률이 올라가면 이자율도 올라간다&amp;quot;는 단순한 원칙이지만, 구현 방식은 프로토콜마다 다르다.&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;프로토콜&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;모델&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;특징&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Compound V2&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Jump Rate Model&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;원조. kink 지점에서 이자율 급등&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Aave V3&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Variable Rate Strategy&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;비슷하지만 파라미터 구조 다름&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;MakerDAO&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;거버넌스 직접 설정&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;알고리즘 아님&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Euler V2&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;모듈형&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;풀 생성자가 모델 직접 선택&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;DEX에서 &lt;code&gt;x * y = k&lt;/code&gt; (CPMM)가 원조 모델이듯, 렌딩에서는 Jump Rate Model이 원조다. &amp;ldquo;유일한 표준&amp;quot;은 아니지만, 대부분의 모델이 이걸 변형한 것이다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="ctoken-vs-atoken-이자를-반영하는-두-가지-방법"&gt;cToken vs aToken: 이자를 반영하는 두 가지 방법
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;렌딩에 자산을 예치하면 &amp;ldquo;영수증 토큰&amp;quot;을 받는다. 이 영수증이 이자를 반영하는 방식이 Compound와 Aave에서 근본적으로 다르다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="compound의-ctoken-교환비율-상승"&gt;Compound의 cToken: 교환비율 상승
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;예치: 1,000 USDC → 50,000 cUSDC (교환비율 0.02)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;1년후: 50,000 cUSDC 그대로, 교환비율 0.025로 상승
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;인출: 50,000 × 0.025 = 1,250 USDC
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;토큰 수량은 변하지 않고, &lt;strong&gt;교환비율이 올라간다.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="aave의-atoken-잔고-자동-증가-rebase"&gt;Aave의 aToken: 잔고 자동 증가 (Rebase)
&lt;/h3&gt;&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;예치: 1,000 USDC → 1,000 aUSDC (1:1)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;1년후: 지갑에 1,050 aUSDC로 자동 증가
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;인출: 1,050 aUSDC → 1,050 USDC
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;교환비율은 1:1 고정이고, &lt;strong&gt;토큰 수량이 늘어난다.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;비교&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;cToken&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;aToken&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;UX&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;비직관적 (교환비율 계산 필요)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;직관적 (잔고 = 실제 가치)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;DeFi 호환성&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;유리 (표준 ERC20)&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;불리 (rebase 토큰)&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;수학&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;amount = shares × exchangeRate&lt;/code&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;code&gt;balance = scaledBalance × index&lt;/code&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;수학적으로는 동일하다. &lt;strong&gt;&amp;ldquo;언제 곱하느냐&amp;quot;의 차이일 뿐이다.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="share-based-accounting-defi의-범용-패턴"&gt;Share-Based Accounting: DeFi의 범용 패턴
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;cToken의 교환비율 패턴은 사실 DeFi 전반에서 반복되는 범용 패턴이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;지분으로 변환 → 전역 비율만 업데이트 → 인출 시 역변환
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;이 패턴을 쓰는 곳들:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;프로토콜&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;용도&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Compound cToken&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;렌딩 예치 영수증&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;ERC-4626&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;토큰화된 Vault 표준&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Lido wstETH&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Liquid Staking&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Rocket Pool rETH&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Liquid Staking&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Walrus StakingPool&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;스토리지 네트워크 스테이킹&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;Walrus의 &lt;code&gt;StakingPool&lt;/code&gt;과 비교하면:&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;7
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;8
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;9
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Compound cToken:
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; exchange_rate = (totalCash + totalBorrows - totalReserves) / totalSupply
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; deposit: shares = amount / exchange_rate
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; withdraw: amount = shares × exchange_rate
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Walrus StakingPool:
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; exchange_rate = total_wal / total_shares
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; stake: shares = principal × total_shares / total_wal
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; withdraw: amount = shares × total_wal / total_shares
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt;같은 공식이다. 변수명만 다르다.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="가스-최적화의-핵심-scaled-balance"&gt;가스 최적화의 핵심: Scaled Balance
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;aToken이 &amp;ldquo;잔고가 자동으로 늘어난다&amp;quot;면, 매번 모든 사용자의 잔고를 업데이트하는 걸까? 당연히 아니다. 그러면 가스비가 폭발한다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;핵심 아이디어: &lt;strong&gt;쓰기를 읽기로 바꾼다.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Scaled Balance = 예치금 / 예치 시점의 liquidityIndex
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;이 값은 한번 저장되면 &lt;strong&gt;절대 변하지 않는다.&lt;/strong&gt; 변하는 건 전역 &lt;code&gt;liquidityIndex&lt;/code&gt; 하나뿐이다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;잔고를 조회할 때 &lt;code&gt;scaledBalance × 현재 index&lt;/code&gt;로 계산한다. &lt;code&gt;balanceOf()&lt;/code&gt;는 view 함수이므로 가스비가 0이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;6
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;순진한 방식: 이자 발생 시 모든 사용자 잔고 SSTORE
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → 1,000명 × 5,000 gas = 5,000,000 gas
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Scaled Balance: 전역 index 1개만 SSTORE
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → 5,000 gas
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; → 99.9% 절약
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;EVM에서 &lt;code&gt;SSTORE&lt;/code&gt;(쓰기)는 5,000 gas, &lt;code&gt;MUL&lt;/code&gt;(곱셈)은 5 gas다. &lt;strong&gt;쓰기는 계산보다 1,000배 비싸다.&lt;/strong&gt; Merkle Patricia Trie를 재계산하고 모든 노드에 영구 저장해야 하기 때문이다. Scaled Balance는 이 비용 구조를 정확히 활용한 최적화다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="compound-v2-vs-aave-v3-아키텍처-차이"&gt;Compound V2 vs Aave V3: 아키텍처 차이
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;두 프로토콜의 가장 큰 차이는 코드 구조에 있다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;4
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;5
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Compound: CToken이 풀 역할까지 겸함 (Monolithic)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; 사용자 → CToken.mint()
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Aave/우리 프로젝트: Pool과 토큰 분리 (Modular)
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt; 사용자 → Pool.deposit() → aToken.mint()
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Compound의 CToken은 ERC20 토큰이면서 동시에 렌딩 풀이다. &lt;code&gt;mint()&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;borrow()&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;repay()&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;liquidate()&lt;/code&gt; 모두 CToken 컨트랙트에 있다. 반면 Aave는 Pool이 중심이고 aToken은 순수한 영수증 토큰이다.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="compound-v2-코드-리딩-가이드"&gt;Compound V2 코드 리딩 가이드
&lt;/h3&gt;&lt;p&gt;Compound V2 코드를 읽고 싶다면, 핵심 &lt;strong&gt;3개 파일, 5개 함수&lt;/strong&gt;만 보면 된다.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;CToken.sol&lt;/strong&gt; - 핵심 함수 5개:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;accrueInterest()&lt;/code&gt; - 이자 누적 (borrowIndex = scaled balance 패턴)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;mintFresh()&lt;/code&gt; - 예치&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;borrowFresh()&lt;/code&gt; - 대출&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;repayBorrowFresh()&lt;/code&gt; - 상환&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;liquidateBorrowFresh()&lt;/code&gt; - 청산&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Comptroller.sol&lt;/strong&gt; - 핵심 함수 1개:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;getHypotheticalAccountLiquidityInternal()&lt;/code&gt; - Health Factor 계산&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;BaseJumpRateModelV2.sol&lt;/strong&gt; - 이자율 모델&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;나머지(Governance, Lens, Timelock 등)는 렌딩 로직과 무관하므로 무시해도 된다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="이자율의-3개-레이어"&gt;이자율의 3개 레이어
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;DeFi에서 실제 수익률은 단순한 이자율이 아니라 3개 레이어의 합이다.&lt;/p&gt;
&lt;div class="highlight"&gt;&lt;div class="chroma"&gt;
&lt;table class="lntable"&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="lnt"&gt;1
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;2
&lt;/span&gt;&lt;span class="lnt"&gt;3
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td class="lntd"&gt;
&lt;pre tabindex="0" class="chroma"&gt;&lt;code class="language-fallback" data-lang="fallback"&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Layer 1: 기본 이자 → Jump Rate Model이 결정
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Layer 2: 토큰 인센티브 → COMP, AAVE 등 거버넌스 토큰 보상
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="line"&gt;&lt;span class="cl"&gt;Layer 3: 포인트/에어드랍 → Blast, EigenLayer 등
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Layer 2, 3까지 포함하면 &amp;ldquo;빌리면 돈 버는&amp;rdquo; 상황도 발생한다. 2020 DeFi Summer에 COMP 보상이 대출 이자보다 커서 Compound에서 빌리는 것 자체가 수익이었던 것이 대표적인 사례다.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="day-1-핵심-인사이트-정리"&gt;Day 1 핵심 인사이트 정리
&lt;/h2&gt;&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;렌딩의 본질은 풀 기반 중개&lt;/strong&gt; - 예치자와 대출자를 직접 매칭하지 않고, 풀을 통해 간접 매칭한다. 스테이킹 풀과 동일한 패턴.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Share-Based Accounting은 DeFi의 범용 패턴&lt;/strong&gt; - cToken, ERC-4626, wstETH, rETH, Walrus 전부 같은 원리. &amp;ldquo;지분으로 변환 → 전역 비율만 업데이트 → 인출 시 역변환.&amp;rdquo;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;가스 최적화의 핵심은 &amp;ldquo;쓰기를 읽기로 바꾸기&amp;rdquo;&lt;/strong&gt; - SSTORE는 계산보다 1,000배 비싸다. Scaled Balance 패턴으로 전역 index 하나만 업데이트하고 나머지는 읽기 시점에 계산.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Compound는 Monolithic, Aave는 Modular&lt;/strong&gt; - CToken이 풀 겸 토큰 vs Pool과 토큰 분리.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;실제 수익률 = 기본 이자 + 토큰 인센티브 + 포인트&lt;/strong&gt; - 3개 레이어를 모두 봐야 DeFi의 실제 경제를 이해할 수 있다.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;h2 id="next-day-2"&gt;Next: Day 2
&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;내일은 &lt;strong&gt;Aave V3 아키텍처를 코드 레벨로&lt;/strong&gt; 들어간다.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;Pool.sol&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;SupplyLogic.sol&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;BorrowLogic.sol&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;LiquidationLogic.sol&lt;/code&gt; 리딩&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Fork Testing으로 Aave V3 메인넷 상태에서 직접 테스트&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Fuzz Testing으로 이자율 엣지 케이스 탐색&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;&lt;em&gt;이 시리즈의 전체 코드와 학습 자료는 &lt;a class="link" href="https://github.com/jeongseup/lending-protocol-study" target="_blank" rel="noopener"
&gt;lending-protocol-study&lt;/a&gt; 레포에서 확인할 수 있다.&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;</description></item></channel></rss>